لا يقال : على هذا يمكن تداخل علمين في تمام مسائلهما ، فيما كان هناك مهمان متلازمان في التّرتّب على جملة من القضايا ، لا يكاد انفكاكهما [ 1 ] .
فإنّه يقال : مضافا إلى بعد ذلك ، بل امتناعه عادة ، لا يكاد يصحّ لذلك تدوين علمين و تسميتهما باسمين ، بل تدوين علم واحد ، يبحث فيه تارة لكلا المهمّين ،
شرح
زيرا دخالت كامل در استنباط احكام الهى و فقهى دارد و كثيرا مىبينيم كه در آيات و روايات با صيغه و هيئت افعل ، احكام شرعى بيان شده .
ب : از طرف ديگر ، مسألهء مذكور ، يك مسألهء لغوى است زيرا لغت و لغوى موضوع له آن را تعيين كرده كه براى چه چيز وضع شده بنابراين ، مسألهء مذكور هم هدف لغوى را تأمين و هم غرض اصولى را تحصيل مىكند لذا اگر از ما سؤال كنند كه آن مسئله چگونه مسألهاى است پاسخ مىدهيم كه هم مسألهء اصولى است و هم لغوى و هيچ مانعى ندارد كه يك مسئله جزء مسائل دو علم باشد .
[ 1 ] - سؤال : آيا ممكن است دو علم داشته باشيم كه در جميع مسائل با هم مشترك باشند ، البتّه فرضش چنين است كه : بايد دو غرض و دو هدف باشد كه ضمن اينكه دو تا مىباشند ، با يكديگر مغاير باشند لكن با يكديگر متلازم هم باشند - متلازمين ، متغايرين باشند - يعنى آن دو از يكديگر جدا نمىشوند و هركدام و هركجا كه يكى از آن دو تحقّق پيدا كرد ، آن ديگرى هم تحقّق پيدا كند بنابراين ، طبق راه و مسيرى كه شما طى كرديد - كه ممكن است بعضى از مسائل هم مربوط به يك علم و هم مربوط به علم ديگر باشد - اين مطلب ، اختصاص به بعضى از مسائل ندارد بلكه امكان دارد دو علم در تمام مسائل ، متّحد باشند و مع ذلك دو كتاب ، دو علم و دو عنوان داشته باشيم البتّه همانطوركه بيان كرديم اين مطلب در جائى فرض مىشود كه بين دو غرض و هدف ملازمه باشد و هر چيز كه يكى از آن دو هدف را تحصيل مىكند بالملازمه ديگرى هم حاصل شود .