إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 12
امر اوّل مصنّف در امر اوّل ، داراى يك هدف اصلى است و ضمنا مطلب يا مطالبى را به صورت جملهء معترضه بيان نمودهاند كه اينك به بيان آن هدف مىپردازيم . چه نسبتى بين موضوعات مسائل و بين موضوع كلّى علم وجود دارد مثلا مىگوئيم موضوع علم نحو ، كلمه و كلام است ، به دنبال آن با مسائلى از قبيل الفاعل مرفوع ، المفعول منصوب و المضاف اليه مجرور ، مواجه هستيم كه آن مسائل ، قضايائى هست كه مشتمل بر موضوع و محمول مىباشد آنگاه بحث ، اين است كه چه نسبتى بين مسائل با موضوع كلّى علم - كه عبارت از كلمه و كلام هست - برقرار مىباشد و هدف اصلى در امر اوّل همان است كه اشاره كرديم و به زودى به توضيح آن خواهيم پرداخت . امّا مصنّف « ره » به صورت جمله معترضه مطلبى را بيان نمودهاند كه هدفشان دفع بعضى از اشتباهاتى است كه در اين رابطه شده كه : منطقيين گفتهاند موضوع هر علم ، چيزى است كه در آن علم از عوارض ذاتى آن چيز بحث مىشود بنابراين در موضوع علم ، دو مطلب ، اخذ شده : اوّلا از عوارض آن موضوع بحث مىشود ثانيا عوارض هم از قسم عوارض ذاتيّه است . براى بيان مطلب و به عنوان مقدّمه ، توضيح مىدهيم كه : مقدّمه : در علم منطق ، عرض در مقابل ذات و ذاتيّات قرار دارد يعنى در باب كلّيّات خمس كه در منطق از آن بحث مىشود سه كلّى از آن كلّيّات ، مربوط به ذات و ذاتيّات است - جنس ، فصل و نوع - كه نوع ، مجموع جنس و فصل را تشكيل مىدهد