از طرف فرزند نابالغش ، ولايت دارد و نيز در فرضى كه به نفع فرزند صغير ، حدّى بر كسى ثابت شده است مانند آنكه مال او را دزديده باشند ، پدر مىتواند آن را استيفا نمايد ، « 12 » ليكن در عدم ولايت پدر بر عفو مجرم يا ثبوت ولايت در صورت وجود مصلحت مولّى عليه در عفو ، اختلاف است . « 13 »
6 . قصاص : اگر ولىّ مقتول ، صغير يا ديوانه باشد آيا پدر و جدّ پدرى ولىّ - در فرض وجود مصلحت براى مولّى عليه - مىتوانند قاتل را قصاص كنند يا استيفاى حقّ قصاص تا زمان بلوغ كودك يا عاقل شدن ديوانه به تأخير مىافتد ؟ مسئله محلّ اختلاف است . « 14 »
شرايط ولايت : اسلام ، بلوغ ، عقل و عدم سفاهت در تصرّفات مالى از شرايط ثبوت ولايت براى پدر است . در اشتراط و عدم اشتراط عدالت در ولىّ « 15 » و نيز در اينكه تصرّف ولىّ در اموال مولّى عليه مشروط به وجود نفع و مصلحت براى مولّى عليه است يا صرف عدم مفسده و نداشتن زيان كفايت مىكند ، اختلاف است . « 16 »
برداشت از مال فرزند : مشهور ميان فقها عدم جواز برداشت پدر از مال فرزند - اعم از صغير و كبير - بدون اذن او است ؛ مگر آنكه به جهت فقر پدر و تمكّن فرزند ، پدر واجب النفقهء او باشد ( - - ) نفقه ) . در اين صورت با خوددارى فرزند از دادن نفقه ، پدر مىتواند به مقدار نياز از مال او بردارد . « 17 »
نظر مشهور عدم جواز برداشت از مال فرزند براى بهجا آوردن فريضهء حج در صورت فقر پدر است ؛ « 18 » هرچند برخى ، آن را جايز ، بلكه واجب دانستهاند . « 19 » خوردن پدر از منزل فرزند در حدّ متعارف در فرض عدم علم به كراهت وى ، جايز است . « 20 »
محرميّت : پدر - اعم از نسبى و رضاعى - محرم دخترش مىباشد ؛ از اينرو ، خلوت با وى و نيز نگاه كردن و لمس بدن او بدون شهوت ، جايز است و بر دختر ، جز عورت ، پوشاندن بدن خود از پدر ، واجب نيست .
حقوق و امتيازات : 1 . احترام پدر بر فرزند ، واجب و هرگونه اهانت به او حرام است . « 21 » پدر در
هامش
( 12 ) . 535
( 13 ) . قواعد الاحكام 3 / 546 ؛ ارشاد الأذهان 2 / 212 ؛ جامع المقاصد 5 / 187
( 14 ) . جواهر الكلام 42 / 303
( 15 ) . ايضاح الفوائد 2 / 628 ؛ جواهر الكلام 22 / 323
( 16 ) . المبسوط 2 / 200 ؛ تذكرة الفقهاء ( ق ) 2 / 80 ؛ كتاب المكاسب 3 / 540 ؛ منهاج الصالحين ( خوئى ) 2 / 21
( 17 ) . الحدائق الناضرة 18 / 279 ؛ مفتاح الكرامة 8 / 226 - 227 ؛ جواهر الكلام 17 / 276
( 18 ) . جواهر الكلام 17 / 275 ؛ مدارك الاحكام 7 / 52
( 19 ) . النهاية / 204 ، 360 ؛ الخلاف 2 / 250
( 20 ) . جواهر الكلام 36 / 406
( 21 ) . 21 / 24