[ ترجمهء متن ]
فصل اول
در تقسيم علم
علم در اصطلاح فلاسفه به علم حضورى و علم حصولى منقسم مىشود ، زيرا معلوم يا با وجود خارجى - يعنى وجودى كه آثار مطلوب بر آن مترّتب است - نزد عالم حضور مىيابد ، كه آن را علم حضورى مىگويند ، و يا حضورش نزد عالم ، با ماهيّت و صورت است كه مىتوان گفت وجود ذهنى است - يعنى وجودى كه آثار مطلوب بر آن مترتّب نيست - و اين قسم علم را علم حصولى خوانند .
هردو قسم علم موجود مىباشند ، اما علم حصولى وجودش ، بالضرورة روشن است . زيرا هريك از ما بالضرورة صور چيزهائى از قبيل دريا و صحرا ، و انسان ، و اشجار و نظائر اينها را در ذهن خود مىيابيم كه فاقد آثار وجود خارجى بوده ولى كاشف و حكايتكننده آن چيزهايند . و امّا تقرير علم حضورى به اين طريق است كه : حقيقت علم چنان كه قبلا در جاى خود گذشت عبارتست از حضور چيزى براى چيزى يعنى حقيقت علم همانا حصول وجود مجرّد از مادّه است براى وجود مجرّدى كه بيان آن گذشت ، و گفتيم كه صرف حصول شيئى