صدرالمتالهين در دو قسم علوم آلهيه اعم و اخص است و آن را يازده مرحله و ده موقف و ده باب است كه مجلد اول ده مرحله ، و دوم كه جواهر و اعراض است يك مرحله و پس از آن مراحل سپرى مىشود و مجلد سوم در الهيات ده موقف است و چهارم آن در نفس و اطوار و احوال و معاد آن ده باب است كه از مراحل به مواقف و از آن به ابواب منتهى مى گردد ، چنان كه خود در تعليقه اش بر فصل پنجم از مقاله ششم الهيات شفاء « 89 » ، و در فصل چهاردهم از فن ششم جواهر و اعراض اسفار در بحث مزاج « 90 » بدان تصريح كرده است . در آخر خطبه اول كتاب اسفار نيز بدان تصريح دارد كه فرمود : اعلم ان للسلاك من العرفاء و الاولياء اسفار اربعه فرتبت كتابى هذا طبق حركاتهم فى الانوار و الاثار على اربعه اسفار و سميته بالحكمه المتعاليه فى المسائل الربوبيه .
جناب صدرالمتالهين كتاب كبيرش را گاهى به حكمت متعاليه نام مى برد و بسيارى به اسفار اربعه . از افادات استاد بزرگوار حضرت آيه الله رفيعى قزوينى ، رضوان الله تعالى عليه ، اينكه كتاب مذكور را مقام اجمال است كه به اين لحاظ مسمى به حكمت متعاليه است ، و مقام تفصيل است كه به اين نظر مسمى به اسفار اربعه است .
نشر معارف انسانى از سه عالم ربانى در عصر اخير
از زمان حكيم بزرگ استاد الحكماء و الفلاسفه مولى على نورى مازندرانى ، رضوان الله تعالى عليه ، تاكنون هر چند علماى آلهى كه همه آنان و يا اكثرشان از شاگردان بلاواسطه و يا مع الواسطه همين حكيم متاله ملا على نورى اند ، بر كرسى شريعت غراء ، معارف حقه
هامش
( 89 ) اسفار ، الهيات ، ص 256 .
( 90 ) اسفار ، ج 2 ، ص 202 .