بشرى رعايت مىشد و نه منابع كشاورزى . « 1 » در اين فتوحات ، از تبليغ اسلام و فرهنگ والاى آن خبرى نبود و الگوهاى مناسبى از اسلام عرضه نمىشد .
مردم تازه مسلمان تنها از اسلام چهرهء خشنِ خالد بن وليد و مغيره ، جهل و نادانى و فريبكارىهاى ابوبكر ، نظام طبقاتى عمر و ثروت اندوزىهاى عثمان را مىديدند .
مردمى كه از اسلام تنها معاويه را مىشناسند و او را الگوى تمام عيار اين آيين مىپندارند ، به راستى اين مردم چه قدر مىتوانند به اسلام پايبند باشند ؟
محيطى كه معاويه به طور علنى تمام حرامهاى اسلام را انجام مىدهد و آن گاه كه به او اعتراض مىشود ، در پاسخ مىگويد : آرى ، پيامبر آنها را حرام كرده ، ولى به نظر من هيچ عيبى ندارد ( ! ! )
جالبتر اين كه وقتى به عمر گفتند : والى تو در شام چنين رفتار كرده ؛ نه برآشفت و نه فرمان عزل او را صادر كرد ، فقط گفت : به او بگوييد از اين كارها نكند ( ! ! ) « 2 »
هامش
( 1 ) . قرآن كريم در آيه 203 تا 206 سوره بقره و آيه 23 سوره محمّد صلى اللَّه عليه وآله اين وقايع را پيشگويى كرده بود
( 2 ) . الموطأ مالك : 2 / 135 و 136 ، السنن الكبرى ، بيهقى : 5 / 280 ، نيز رك : شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد : 5 / 130 ، السنن الكبرى ، نَسائى : 1 / 279 و 277 ، اختلاف الحديث شافعى : 7 / 23 ، مسند احمد : 5 / 319 ، صحيح مسلم : 5 / 43 ، الجامع لأحكام القرآن : 3 / 350