خدا معيّن نموده رفتار كرده يا در اين نبردها و پيكارها از محدوده موازين شرع خارج شده است ؟
3 . آثار و پيامدهاى اين جنگها براى مردم و جامعه اسلامى چه بوده ؟ و آيا به نفع مسلمانان بوده يا به ضرر آنان ؟
با توجه به اين سه مورد مهم مىتوانيم درباره يك پيكار داورى كنيم . اما اگر كسى بدون اذن خدا به نبرد و جنگ پرداخت و در اين ميدان ، نه موازين الهى را رعايت نمود و نه بر راه و روش خداپسندانه حركت كرد ؛ بلكه روش مستكبران ، زورگويان و فرعونها را پيش گرفت و از آن طرف هم نتايج بسيار نامطلوبى عايد مسلمانان كرد و جلوى انتشار فرهنگ اسلام را گرفت ، هيچ گاه نمىتوان آن نبرد و پيكار را جنگى الهى و قابل تقدير دانست .
ابن تيميّه و فتوحات خلفا
ابن تيميّه از فتوحات و كشورگشايىهاى زمامداران بعد از پيامبر دم مىزند و آن را به عنوان برگ زرّينى در زندگى آنها مىداند .
از طرفى اين جنگهاى خارجى را با جنگهاى داخلى امير مؤمنان على عليه السلام مقايسه نموده و در نتيجهگيرى كاملًا غير منصفانهاى با تمام توان به آن حضرت جسارت مىنمايد . وى در اين باره مىنويسد :