وسيله اجماع خلفاى چهارگانه اعتراض نكرد « 1 » .
در كتاب مسلَّم الثبوت و شرح آن فواتح الرّحموت آمده است :
طبق نظر بيشتر علما - بر خلاف برخى - با سخن دو شيخ [ يعنى ] امير مؤمنان ابوبكر و عمر اجماع منعقد نمىشود . و بر خلاف نظر احمد و برخى از حنفىها ، اجماع به خلفاى چهارگانه منعقد نمىشود . . . .
معتقدين به انعقاد اجماع به مدّعاى خود اين گونه دليل اقامه كرده و گفتهاند : طبق روايتى كه احمد نقل كرده است كه رسول خدا صلى اللَّه عليه وآله فرمود : « بعد از من به آن دو ؛ يعنى ابوبكر و عمر اقتدا كنيد » مخالفت با آن دو حرام است .
در پاسخ اين استدلال مىگوييم : در اين حديث خطاب متوجّه به مقلّدين است نه مجتهدين . پس اين حديث در مورد مجتهدين حجّت نيست .
از طرفى ، اين حديث بيانگر شايستگى پيروى است نه آن كه تبعيّت و پيروى را فقط در آنها حصر نمايد . بنا بر اين ، امر « اقتدا كنيد » يا براى استحباب است و يا براى اباحه و يكى از اين دو تأويل ضرورى است ؛ زيرا كه مجتهدين مخالف آنها بودند و مقلّدين نيز گاهى از ديگران تقليد مىكردند و كسى به آنها اعتراض نمىكرد ، نه خود خلفا و نه ديگران . از اين رو اعتقاد آنها اين بود كه گفتارشان حجّت نيست .
هامش
( 1 ) الإبهاج في شرح المنهاج : 2 / 410 - 411 .