لشكر انگيزان كه هزاران سپاهى دشمن را به هزيمت دادند . مردمى كه لشكرها كشيدند و شهرها ساختند » . « 30 »
كانَ أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِينَ
- بيشتر آنها مشرك بودهاند . » وقتى باستان شناسان زمين را مىكنند و به آثار شهرها مىرسند چون اوضاع اجتماعى آنان را بررسى مىكنند در مىيابند كه همه مشرك بودهاند و بت مىپرستيدهاند يا فرمانبران طاغوتان بودهاند .
در آيات پيشين قرآن شرك و توحيد را در عرصهء اقتصاد بررسى كرد و اثر اخلاقى آن را بيان كرد . در اين جا بحث از مبارزه است براى بقا . در حالى كه شرك نمىتواند عامل بقا باشد ، شرك وسيله و سبب ويرانى و نابودى است .
[ 43 ] چون دريافتيم كه شرك مادهء فساد است و سبب نابودى فردى و اجتماعى بشر است پس بر ماست كه از روى اخلاص به پرستش خدا پردازيم .
«
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ
- به دين پاك پايدار روى بياور پيش از آن كه روزى فرا رسد كه از امر خدا بازگشتنش نباشد . » / 85 روى آوردن به دين پاك پايدار سبب امان در روز قيامت مىشود .
«
يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ
- در آن روز مردم دو گروه شوند . » يعنى از هم جدا شوند و صالحان از كافران مشخص گردند . اين است تنها مفارقت شرعى ميان انسان و فطرت انسان .
[ 44 ] كسانى كه به راه كفر رفتهاند روز قيامت كفرشان به زيانشان خواهد بود زيرا كفرشان تبديل به آتش و آب گداخته شود . و كسانى كه ايمان آوردهاند ثمرهء اعمال صالحهء خود را مىبينند .
«
مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ
- كسانى كه كافر باشند كفرشان به زيانشان باشد و آنها كه كارى شايسته كرده باشند براى
هامش
( 30 ) - نهج البلاغه ، خطبهء 182 ، ص 262 .