ديگر را نيز در نظر داشته است .
اولا : ناتوانى بتان براى زيان رساندن به كسى عملا به اثبات رسيده است ، چه آنان نادانان به بتان هشدار مىدادند كه در صورت نرسيدن به مقصود آمادهء ترك پرستش آنان خواهند شد ، و بدين گونه در رد كردن پيشتاز بودند ، و به همين گونه مؤمنان راستينى كه از ابراهيم پيروى مىكردند ، تسليم شدن به طاغيان را نمىپذيرفتند ، و در اين كار پيشوا بودند و با عمل خود ثابت مىكردند كه از آنان كارى در زمين ساخته نيست .
ثانيا : بتها رمزى براى نظام سياسى و اقتصادى محسوب مىشد ، و تقديس آنها سنگ شالوده در ساختمان فرهنگى مجتمع نادان بود ، و استمرار در پرستش آنها يعنى استمرار در وضع فاسدى كه براى انسان زيانبخش است ، پس بتها عملا دشمن آدمى به شمار مىآيند ، و بر انسان است كه آنها را دشمن خود بداند .
و تنها طرد كردن بتان كافى نيست ، بلكه ناگزير آدمى بايد به خدا توجه پيدا كند ، و به همين سبب است كه ابراهيم گفت :
«
إِلَّا رَبَّ الْعالَمِينَ
- مگر پروردگار جهانيان . » / 67 [ 78 ] «
الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ
- آن كه مرا آفريد سپس رهبريم مىكند . » خدا همه چيز را به قدرت خود با استحكام آفريد ، و در آفريدگان سنّتهايى با حد اكثر دقت برقرار كرد ، و انسان را از طريق غريزه و فطرت و عقل و وحى به آن سنتها رهنمون شد ، و مطابقت داشتن وحى با سنّتها بزرگترين گواه بر صدق و درستى رسالت است ، و رساترين حجت بر حكمت پروردگار ، و حسن تدبير او سبحانه و تعالى .
[ 79 ] و انسان فطرتا از آن كه به او چيزى مىخوراند يا مىنوشاند قدردانى مىكند ، ولى در باز شناختن سرچشمهء حقيقى اين خوراك و نوشاك مرتكب خطا مىشود . به وسيله نگاه مىكند و توجهى به مصدر و منبع آن ندار . نهر آب روان را مىبيند ، ولى از سرچشمهء آن غافل است ، و دست پزندهء نان را مىبيند ولى از دهها