بيرون رانديم . » او چنان مىپنداشت كه همهء ضروريات تمدن را از كشاورزى متكى بر چشمهها در اختيار دارد كه سبب دور ماندن آن از خطرهاى احتمالى است ، و چنان كه معروف است تمدن آن فرعون تمدنى مبتنى بر كشاورزى بود و نسبت به زمان خود جنبهء پيشرفتگى داشت ، و فرعون فراوان به آن مىباليد و آن را دليلى بر سلامت روش خود مىشمرد .
[ 58 ] «
وَ كُنُوزٍ وَ مَقامٍ كَرِيمٍ
- و گنجينهها و جايگاهى گرامى . » وجود ذخيرههاى مالى همچون ارزهاى خارجى سخت در دسترس امروز ، و گنجهاى قديمى ، نشانهاى از نشانههاى پيشرفت تمدنى به شمار مىآيد ، به همان گونه كه خانههاى داراى امنيتى كه به اهل آنها احترام گذاشته مىشود و در آنها مورد تكريم قرار مىگيرند ، يكى / 55 ديگر از نشانههاى چنين تمدنى است كه فرعون به آن افتخار مىكرده است .
شايد تعبير به « أخرجناهم » تهديدى ضمنى براى سپاهيان بوده باشد كه اگر از فرمانهاى داده شده اطاعت نكنند ، آنان نيز اين گونه داراييها را از كف خواهند داد .
چنان مىنمايد كه باغها و چشمهسارها منعكس كنندهء فراهم بودن ضروريات زندگى است ، در صورتى كه گنجها و مقام گرامى داشتن از آن پيشرفت حكايت مىكند كه سبب ايجاد امنيت اقتصادى و سياسى است .
[ 59 ] رسالتهاى خدا مخالف با پيشرفت مدنى و فرهنگى نيست ، بلكه با ستمى معارضه دارد كه به نام آن به مردمان مىرسد ، و پيشرفت تمدنى ثابت و مستقر حقى براى اهل حق است ، بدان سبب كه خود آنان آن را وضع كردهاند و طاغيان از ايشان دزديدهاند ، پس خدا آن را به ايشان بازمىگرداند . خداوند متعال بدين گونه ما را آگاه ساخته و گفته است :
«
كَذلِكَ
- بدين گونه . » فرعون بدين گونه به قوم خود سخن گفت ، و به آنچه مالك آن است باليد ،