نرسيدن آنان به راه راست شد ، در صورتى كه خداوند سبحانه و تعالى از آدميزادگان پيمان گرفته بود كه از عبادت شيطان بپرهيزند : «
أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ * وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ
- اى فرزندان آدم ! مگر از شما پيمان نگرفتم كه شيطان را مپرستيد كه دشمن آشكار شما است * و اين كه مرا بپرستيد كه راه راست همين است ؟ ! » . « 18 » / 458 ولى آنان پيمان با خدا را شكستند و نتيجهء اين پيمان شكنى را چشيدند .
«
وَ كانُوا مُسْتَبْصِرِينَ
- در حالى كه بينا بودند و بصيرت داشتند . » شايد آيه ما را به آن رهبرى كند كه استبصار امتها ، در صورتى كه انحراف پيدا كرده باشند ، در نزد خدا نمىتواند براى ايشان مفيد فايده واقع شود ، و بر ملتهاى صاحب بصيرت لازم است كه از مكر و فريب شيطان كه آرايندهء كارهاى زشت ايشان در نزد مردمان غافل است و از رسيدن آنان به راه راست جلوگيرى مىكند ، غافل نمانند .
در اين جا انديشهء ديگرى را از اين بخش پايانى بحث الهام مىگيريم كه انديشهء دورههاى تمدنى است ، و اين كه در ملتهاى جوان صلاح بر فساد غلبه دارد ، ولى چندان مدت نمىگذرد كه بر آنها طرف فساد غالب مىشود ، و خداوند سبحانه و تعالى رسولان را براى جلوگيرى از فرو پاشيدن آنها مبعوث مىكند ، ولى بيشتر آنها راه به سوى پايان مايهء ويرانى و هلاكت را برمىگزينند .
[ 39 ] همچون ديگر اقوام قارون و فرعون و هامان به استكبار پرداختند ، ولى آيا قدرت آن را داشتند كه در برابر عذاب خدا مقاومت نشان دهند ؟ ! «
وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى بِالْبَيِّناتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ما كانُوا سابِقِينَ
- و ( براى ) قارون و فرعون و هامان ( نيز ) موسى با آيات آشكار شد ، ولى آنان در زمين به خود بزرگنمايى پرداختند و نتوانستند بر ما پيشى گيرند . »
هامش
( 18 ) - يس / 60 - 61 .