/ 454
سستترين خانهها خانهء عنكبوت است
رهنمودهايى از آيات :
سستترين پيوندهاى اجتماعى ، و سستترين تمدنهاى بشرى آنها است كه بر شالوده و اساس باطل بنا شده باشد ، بدان جهت كه اين گونه پيوستگيها و تمدنها ، هر اندازه هم كه در ظاهر قوى جلوهگر شود ، در واقع سست و ضعيف است ، از آن روى كه با رسالتهاى خدا و سنتهاى خدا و عبرتهاى تاريخ توافق ندارد ، و عقل و فطرت آن را طرد مىكند ، و همين امر آن را در معرض زوال و نابودى قرار مىدهد ، چه زوال و از بين رفتن از طبيعت باطل است ، درست همچون خانهء عنكبوت كه آدمى را محل دخول و خروج و ساختمان هندسى آن فريب مىدهد ، ولى با وزيدن باد به سرعت از جا كنده مىشود ، و اين همان كارى است كه عذاب خدا با آن گونه تمدنها مىكند .
اين آيههاى مبارك بعضى از درسهاى تاريخ را به ياد ما مىآورد ، و سببهاى برافتادن تمدنهاى متعدد را براى ما آشكار مىسازد ، و شواهد گوناگون براى آنها مىآورد ، و آن هم از جوامعى كه از لحاظ زمانى بسيار دور از يكديگر بوده ، و رفتارها و جهتگيريهاى متباين با هم داشتهاند ، پس از قوم نوح تا
قَوْمُ إِبْراهِيمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ
تا قوم شعيب و تا قوم عاد و ثمود ، و پس از اينها مشهورترين نمونه / 455 داستان موسى و فرعون است كه در آن داستان قارون نيز به ميان مىآيد .
براى پايان يافتن تمدنها در نظر قرآن سببهايى ذاتى و خارجى وجود دارد ، ولى سياق اسباب ذاتى را بيان مىكند ، بدان جهت كه عوامل خارجى ، در آن صورت كه دلايل و علتهاى داخلى براى فرو ريختن تمدنى وجود نداشته باشد ،