پيدا كرده بودند . آيا چه چيز طبقهء مترفان و متنعمان و خوشگذرانان را به يكديگر مىپيوست ؟ آيا چيزى جز روى هم انباشتن مال و ثروت مىتوانست وسيلهء آن باشد ؟ ! بنا بر اين ، محور در اين جا دوستى مال دنيا است ، و دلبستگى به انسان از گذرگاه جمع مال عبور مىكند ، و انسان به اين عنوان كه انسان است در معرض احترام قرار نمىگيرد ، بلكه به عنوان صاحب ثروت محترم شمرده مىشود ، چه احترام ذاتا مخصوص ثروت است و آن را به تبعيت از انسان به دست نياورده است ؛ آيا چنين نيست ؟ ! بنا بر اين مال و ثروت معبود و مورد پرستش و محور علاقه و ارتباط است ، و ناگزير بايد براى آن رمز و نمادى برگزينند و به اكرام و احترام و تقديس او بپردازند و در نتيجه آن را بپرستند . چنين رمزى گاه بتى از سيم يا زر يا سنگهاى گرانبها است - بدان گونه كه انسان ابتدايى آن را براى خود مىساخت - ولى گاه به صورت رمزى تطور پذير مىساختند كه آن را پرچم و علم مىناميدند ، همچون پرچم امريكا يا مجسمهء آزادى يا برج ايفل يا تمثال فيل يا تمساح .
و گاه تجمع مترفان شخصى را برمىگزيند و او را به نام شاه مىخواند و با اندكى قداست پندارى و جلالت قدر ساختگى رنگ مىكنند و رمز تجمع خويش قرار مىدهند .
/ 443 محور قوميت و ميهن و نظاير اينها نيز همچون محور ثروت است كه از چارچوب سالم و پاك خود خارج مىشود و به صنم و بتى تغيير شكل پيدا مىكند و به جاى خدا در معرض پرستش قرار مىگيرد .
اما اكنون از اين امر آگاهيم كه اين بتان كه زمانى بيان كنندهء تمايلات نفسانى منحرف بود ، سبب فرو ريختن بلاهاى فراوانى بر سر بشريت شده و چه بسيار جرايمى كه به نام آنها صورت گرفته ، و چه كشتارگاهى كه به نام آنها برپا شده ، و چه آتشهاى جنگ فراوانى كه به نام آنها افروخته شده و هنوز نيز چنين است ! پروردگار ما به زبان ابراهيم ( ع ) بت شكن بيان كرده است كه بت پرستى براى به كمال رساندن « دوستى ميان شما » پديد آمد ، پس هدف از آن ايجاد علاقه است ، و سپس توضيح مىدهد كه كافران هر چه زودتر در قيامت از يكديگر بيزارى
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 417
مساهمون: احمد آرام
ص٤١٧