كه اين ناراحتى و بلاى اندكى است كه مدت دوام يافتن كوتاه دارد ، پس من چگونه مىتوانم بلاى آخرت را تحمل كنم ؟ ! و در برابر ناراحتيهاى بزرگ آن ايستادگى نشان دهم ؟ ! و آن بلايى است كه مدت آن دراز است ، و ماندن در آن دوام پيدا مىكند ، و از شدت آن چيزى كاسته نمىشود ، بدان جهت كه برخاستهء از خشم و غضب و انتقام تو است » . « 8 » آيات قرآن پس از آن به خطاهاى پراكنده شدهء در جامعه اشاره مىكند ، ولى پيش از آن يادآور مىشود كه انديشههاى نادرست به جرمها و گناههاى خطيرى شباهت دارد كه چون فراوان بر روى قلب انسان جمع شود ، او را از كار خير باز مىدارد ، و هر اثرى از سلامتى را در نزد او از ميان مىبرد : «
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ
- هرگز چنين نيست بلكه آنچه كسب كرده بودند بر قلب ايشان چيره شده » و مثالى براى اين گونه انديشهها آن است كه انسانى به انسان ديگر بگويد :
هر چه به تو فرمان مىدهم انجام بده ، و من فردا از اين بابت در نزد خدا مسئول خواهم بود . چنين گفتهاى مسئوليت عامل عمل را از ميان نمىبرد ، چه اگر كسى از انسان مفسدى پيروى كند ، نمىتواند مدعى آن شود كه او مسئول نيست و البته آن كس كه متبوع است در نزد خداوند متعال مسئول است ، چه انسان بايد نتيجهء گمراه كردن ديگران را تحمل كند و بر آن عقوبت شود ، بدون آن كه عذاب از آنان كه عمل كردهاند سقوط پيدا كند .
هنگامى كه قرآن كريم اين حقيقت را بيان مىكند ، براى دورى جستن از آن انديشههاى بهانه جويانه است كه ميان انسان و ديدار حقيقت مانعى به وجود مىآورد و فكر را مقيّد به حدودى تنگ مىسازد ، و از طريق آن نمىتواند واقعيت را چنان كه هست ببيند .
پس بر انسان واجب است كه ، به جاى تشبث پيدا كردن به اين انديشههاى آميختهء به خطا و اعتقاد پيدا كردن به آنها ، به صورتى باز و آشكار به زندگى نظر
هامش
( 8 ) - مفاتيح الجنان ، دعاى كميل .