اندازه اوضاع و احوال متفاوت بوده باشد .
/ 411 پس بعضى از آنان با وجود رنجها و آزمايشها ، از ايمان خود دست نمىكشند ، و گروهى ديگر كه زندان و عذاب و طرد شدن و قتل را بهاى ايمان خود مىديدند ، مگر اين كه رحمت خدا شامل حال ايشان شده باشد .
در اثرى روايت شدهء از امام ابو الحسن عليه السلام در تفسير آيه آمده است كه او از معمّر بن خلاد پرسيد كه : « فتنه چيست ؟ » و معمر گفت : فدايت شوم ، فتنه در دين است ، پس امام گفت : « آزموده مىشوند چنان كه زر چنين مىشود » و سپس گفت : « خالص مىشوند بدان گونه كه زر خالص مىشود » ، « 1 » حكمت فتنه در دنيا آن است كه قلب را پاك مىكند چنان كه آتش طلا را پاك مىكند ، و خداوند متعال دنيا را به طريقى ساخته است كه با فتنه متناسب باشد ، و امام امير المؤمنين - عليه السلام - گفته است :
« ولى خداوند - جلّ ثناؤه - فرستادگان خويش را در نيتهاى استقرار يافتهء خود صاحب قوت ، و در آنچه چشمها از ظواهر ايشان مىبيند ، از قناعتى كه ثروتمندى آن دلها و چشمها را پر مىكند ، كه گزاردن آن چشمها و گوشها را چنين مىكند ، آكنده ساخته است ، و اگر پيامبران صاحبان نيرويى مىبودند كه هرگز زوال پيدا نمىكرد ، و عزتى كه پيوسته برقرار مىماند ، و فرمانروايى و سلطهاى كه همهء گردنها را به سوى خود مىكشيد ، و همگان براى نزديك شدن به آن از دور و نزديك به سوى آن روانه مىشدند ، آزمايش آفريدگان آسانتر صورت مىگرفت ، و آنان را بهتر از استكبار دور مىساخت ، و گاه با كمال ميل و گاه بر اثر ترس به آنان ايمان مىآوردند ، و در اين صورت نيتها مشترك و حسنات نصيب همگان مىشد ، ولى خداوند متعال چنان مىخواست كه پيروى از فرستادگانش و پذيرفتن كتابهايش و خشوع در برابرش و پذيرفتن فرمانش و تسليم شدن به او از امور خاصى باشد كه جز خود آنها چيزى آنها را آلوده نسازد ، و هر چه بلا و آزمايش بزرگتر باشد ، پاداش و جزا
هامش
( 1 ) - تفسير نور الثقلين ، ج 4 ، ص 148 .