دست آورد ، يا به طمع تأييد ايشان نسبت به اجراى بعضى از آنچه خدا بر او نازل كرده است سستى و چشمپوشى نشان دهد ( و اين كارى است كه مسيحيان دربارهء دين كرده / 391 و آن را به فساد كشاندهاند ) ، و اين كارى است كه به توسط علماى دين صورت مىگيرد ، بدان سبب كه ، بر بنا حديثى ، قرآن بر لغت « إيّاك أعني ، و اسمعي يا جاره مقصودم تويى ، و اى همسايهء او بشنو » نازل شده است .
خطاب خدا متوجه به جانب رسول و فرستادهء او است ، ولى آن كس كه بايد بشنود همهء آن كسانند كه بر خط او پيش مىروند ، و به دستور و روش او عمل مىكنند كه همان علماى ديناند ، و بنا بر اين راز بزرگى ايشان رسالتى است كه مسئوليت آن را بر عهده گرفتهاند ، و بنا بر اين اگر به فكر آن بيفتند كه شهرت و عظمتى از جاى ديگر همچون كافران به دست آورند ، يا به سلطههاى فاسد يا تودههاى منحرف براى اين منظور توجه كنند ، بر ضد سنتهاى خدا در زندگى قيام كردهاند ، و از همين راه وسيلهاى براى كاستن از مقام و منزلت خود فراهم آوردهاند ، پس لازم است كه خود و دانشى را كه امانتدار آنند پاس دارند ، و استقامت نشان دهند ، و در مقابل دشواريها بايستند ، و با توكل بر خدا و عمل كردن به راهنمايى رسالت از دشواريها بگذرند .
در پايان سوره به يادآورى توحيد مىپردازد ، و آن تنها عبارت از ايمان داشتن به خدا و او را آفرينندهء آسمانها و زمين دانستن نيست - كه اين امرى است كه شكى در آن وجود ندارد - و خداوند متعال گفته است : «
أَ فِي اللَّهِ شَكٌّ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
- مگر در خداى آفرينندهء آسمانها و زمين شكى وجود دارد ؟ » . « 45 » و نيز گفته است : «
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ
- و اگر از ايشان بپرسى كه چه كس آسمانها و زمين را آفريده است ، حتما خواهند گفت :
خدا » ، « 46 » و آنچه مشكل و مايهء دردسر بشر است شرك است ، كه ارزشهاى والاى
هامش
( 45 ) - ابراهيم / 10 .
( 46 ) - لقمان / 5 و الزّمر / 38 .