مىبرند ، و همهء اشكها و خونهاى ريخته شده و بدبختيها را كه هنوز ملت و قوم ايشان با آنها رو به رو هستند فراموش مىكنند ، و اين خطايى بزرگ و انحرافى پر دامنه است ، چه هنگامى كه مهاجرت مىكنى ، براى / 292 آن است كه فهم و نيروى بيشترى پيدا كنى و آن گاه به سرزمين خويش بازگردى و آتش انقلاب را براى تغيير دادن اوضاع و بهبود بخشيدن به آن روشن كنى .
بدين گونه موسى ( ع ) را در پيمودن راه به سوى مدين مشاهده مىكنيم كه از خدا مىخواهد تا راه راست را به او نشان دهد :
«
وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْيَنَ قالَ عَسى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَواءَ السَّبِيلِ
- و چون رو به مدين به راه افتاد گفت : اميد است كه پروردگارم مرا به راه راست رهبرى كند . » موسى ( ع ) به تنهايى در صحرا به راه افتاد ، و داستان هجرت او شگفت انگيزترين نمونه از مهاجرتهاى بشرى است كه تاريخ از آن خبر مىدهد ، كه اكنون بخشى از آن را مىخوانيم :
[ 23 ] او ( ع ) به مدين مهاجرت كرد ، و مدين شهرى بود كه گروه كثيرى از دامداران و شبانان در آن زندگى مىكردند و در اطراف آن چاههاى آب ديده مىشد .
«
وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودانِ
- و چون بر ( چاههاى ) آب مدين وارد شد ، گروهى از مردم را ديد كه ( به دامهاى خود ) آب مىدادند ، و دور از آنان دو زن را مشاهده كرد كه باز مىداشتند . » يعنى گوسفندان خود را از نزديك شدن به حوض آب ، چه از آن كراهت داشتند كه با مردان مخلوط شوند و منتظر تمام شدن كار آنان بودند تا سپس گوسفندان خود را به آبشخور ببرند .
«
قالَ ما خَطْبُكُما
- ( موسى ) گفت : كار شما چيست ؟ » چرا شما براى آب دادن پيش نمىرويد ؟ ، و او - عليه السلام - در جستجوى مستضعفى بود تا به يارى او بشتابد ، و زندگى افراد مكتبى در هر جا كه