برنامهريزى نشده و دور از مقررات مقام رهبرى است .
به همين سبب موسى ( ع ) اسراييلى را مورد ملامت قرار داد و به او گفت :
« ديروز به جنگ با مردى پرداختى و امروز به جنگ با اين يك پرداختهاى ، و بايد تو را ادب كنم ، و قصد آن كرد كه بر او كه از پيروان خودش بود حمله برد » . « 3 » آن مرد چنان گمان كرد كه موسى ( ع ) قصد كشتن او را دارد ، و به همين سبب پيامبر ( ع ) را متهم به آن كرد كه شايستگى براى رهبرى ندارد ، / 283 و هدف وى چيزى جز فساد كردن در زمين و تجبّر نيست ، و در اين ميان سرّى از اسرار حركت در آن هنگام كه در برابر چشمان مردم اعلام كرد كه كشندهء قبطى ديروز موسى ( ع ) بوده است فاش شد و خبر در جامعه انتشار يافت و دستگاه حاكم چنان مقرر داشت كه از موسى ( ع ) انتقام بگيرد تا عبرتى براى ديگران باشد .
چنان به نظر مىرسد كه حركت رسالى به پختگى رسيده بود و همين امر آن را بر اين داشت كه با تحقيق از نزديكان فرعون از نقشهء او آگاه شود ، و آن از سببهاى رستگارى در عمل شد ، و نقشهء موسى براى مقابلهء با نقشهء فرعون آن شد كه در راه خدا به مهاجرت بپردازد .
بدين گونه جنبش مكتبى وارد مرحلهاى تازه شد ، و اسلوب ديگرى در فعاليتهاى مكتبى به كار افتاد ؛ و هجرت در جنبشهاى مكتبى سراسر تاريخ يك مرحلهء اساسى بوده ، و آن داراى دادههاى مهمى در تراز فرد و حركت است و ، مثلا ، از يك سو فرد را تزكيه مىكند ، و از سوى ديگر رهبرى و تحرك را محفوظ مىدارد .
مهاجرت براى موسى ( ع ) به معنى گريختن از صحنهء مبارزه و عمل در راه خدا نبود ، بلكه فرصتى براى فراهم آوردن آمادگى بهتر براى مبارزه و عمل به شمار مىرفت ، از آن روى كه مستضعف و محروم بود ، پس در اين جا و آن جا جستجو مىكرد تا اگر با مستضعفى رو به رو شود به يارى او بپردازد ، به همان گونه كه
هامش
( 3 ) - نور الثقلين ، ج 4 ، ص 119 .