هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ
و در آيهء ( 61 ) :
بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ
، و در آيهء ( 62 ) :
قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ
، و در آيهء ( 64 ) :
قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
، و در آيهء ( 66 ) :
بَلِ ادَّارَكَ / 224 عِلْمُهُمْ
، پس نخستين مصيبت ايشان آن است كه با غير خود سنجيده مىشوند و در نزد ايشان مقياسهاى حق و باطل با هم مخلوط مىشود ، در صورتى كه از بزرگترين صفات عقل بازشناختن حق از باطل است ، و خير از شر ، و نفع از ضرر ؛ اما مصيبت دوم : جهل است و نبودن علم ، كه جهل ايشان از غفلت آنان به وجود مىآيد ، و از اين مطلب را به ياد نياوردن ، و راه علم تذكّر است و يادآورى و به ياد سپردن ، و انسان يا از راه ديگران به علم دسترس پيدا مىكند و يا از طريق آزمايشها و تجربهها ، و آن كس كه تذكّر پيدا نكند نمىتواند چه از راه ديگران به علم برسد و چه از طريق تجربه ، و سپس قرآن از ما خواستار برهان مىشود ، و آن كس كه برهانى را مالك نباشد نمىتواند چيزى بگويد ، و در پايان براى ما بيان مىكند كه علم ايشان در حدود دنيا متوقف مانده است .
شرح آيات :
[ 65 ] اگر انسان به و جدان خود رجوع كند ، خاضع شدن نسبت به امثال خود را طرد مىكند . و آشكارترين چيزى كه آدمى از آن بيم دارد ، آينده است و حوادث ناشناخته آن كه ناگهان فرا مىرسد و گاه شادى بخش نيست .
چه كس جز خدا از غيب آگاه است ، و آيا كسى جز خدا مىتواند حكمى دربارهء حوادث آينده صادر كند ؟ ! آيا كارتر مىدانست كه طوفانى هواپيماهاى جنگى او را در بيابان طبس از كار مىاندازد ، و آيا دستگاه مخابراتى او از آن با خبر بود كه سفينهء فضايى چالنجر پس از لحظاتى از رها شدن از هم خواهد پاشيد ؟ ! اگر از چنين چيزى آگاه مىبودند به روانه كردن آن به فضا نمىپرداختند .
آخرين سخن :