/ 222
اللَّه بزرگتر از آن است كه بدان شرك مىورزيد
رهنمودهايى از آيات :
در اين آيات خلاصهء عبرتهايى را مشاهده مىكنيم كه از داستانهاى سوره براى ما پيدا شد ، و آن يادآورى حق است ، پس در بخش اول خدا خود را به ياد ما مىآورد ، در صورتى كه در بخش ديگر روز قيامت را به ياد ما مىآورد ، و براى آن كه به شناخت حقايق دست يابيم ، تنها اين بسنده نيست كه عقلهاى ما برانگيخته شود ، بلكه انگيختن و جدان نيز ضرورت دارد ، زيرا كه عقل گاهگاه به سبب غفلت و خودسرى محجوب مىشود ، ولى چون و جدان در اهتزاز باشد ، حجابها فرو مىافتد و انسان به پروردگار خويش باز مىگردد ، و به همين جهت بر ما لازم است كه در هنگام تلاوت آيات ذكر حكيم با آن به صورت نفسانى همكارى داشته باشيم تا به معرفت راستين حق دست يابيم ، و در عين حال نيز واجب است كه اين همه را بر عقل عرضه كنيم ، چه درست پنداشتن هر انديشه بدون عرضه كردن آن بر عقل خطا است ، و آن كس كه بدون بازگشت به عقل تسليم به امرى شود ، در واقع به باطل تسليم شده است ، و همچنين بر انسان واجب است كه عقل و و جدان خويش را در هر قضيه به كار برانگيزد تا از حق و باطل آن آگاه شود ؛ و مقصود از و جدان جنبههاى نيك نفس آدمى است كه او - مثلا - كسى را كه به وى نيكى كند دوست مىدارد ، و از كسى كه بزرگ است و سود و زيان وى به دست او است مىهراسد ، / 223 پس در آن هنگام كه خدا را مىپرستيم ، بدان سبب است كه در او مصدر بزرگى و نيرومندى را مىيابيم ، و او را براى انس گرفتن خودمان به وى كافى