است و به اين جهت به پرستش آنها مىپردازد ، / 219 ولى اين را نمىداند كه اگر خدا مىخواست همهء كسانى را كه بر اريكههاى فرمانروايى نشستهاند ، همچون برگهاى خزانى بر زمين مىافكند ، و اين حقيقت با آدمى بسيار نزديك است ، و اگر به فطرت خود بازگردد و به جستجوى در درون خود بپردازد آن را خواهد يافت ، ولى به سبب شهوتها و دشواريها و فشارها آن را فراموش مىكند .
هنگامى كه خدا ما را متوجه به ايمان مىسازد ، براى آن است كه بتوانيم بر خودمان تسلط پيدا كنيم ، و به تسخير طبيعت پيرامون خويش بپردازيم ، و چنان شويم كه در حديث قدسى آمده است :
« اى بندهء من ! از من اطاعت كن تا مثل من شوى : من براى ايجاد چيزى مىگويم : باش ، پس مىباشد و وجود پيدا مىكند ، و تو نيز به شىء مىگويى : باش ، و آن چيز وجود پيدا مىكند » .
ولى در آن هنگام كه بشر از دژ استوار خدا خارج مىشود ، و از او دور مىماند ، هر چه در طبيعت است او را به بردگى خويش درمىآورد و مسخر خود مىسازد ، همچون كسى كه به خاطر خرى شهيد شده است كه رسول خدا ( ص ) براى او همراه با ديگران شهيد نماز نگزارد .
[ 63 ]
أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ
- آيا چه كس در تاريكيهاى خشكى و دريا شما را راهنمايى مىكند ؟ » هدايت از جانب خدا است ، و اگر به كسى ساختن قطب نما را الهام نمىكرد ، در راه خود گم مىشد ، و اگر پيامبران را نمىفرستاد ، حق و باطل از يكديگر شناخته نمىشد .
گاه انسان چنان مىپندارد كه در هنگام گم شدن در پهنهء دريا قطب نما او را هدايت مىكند ، يا عقل او به راهنماييش برمىخيزد ، ولى آيا آن وقت كه از قطب نما يا عقل او كارى براى هدايت برنيايد ، چه كس شناختن راه را به او الهام مىكند ؟ ! و در آن هنگام كه هدايت از راه عقل صورت مىگيرد از جانب خداوند متعال است .