براى انسان فرصت آزمودن بعضى از حوادث تازه وجود دارد ، ولى بعضى از حادثهها قابل تجربه و آزمايش نيست ، و ناگزير بايد از خرد خود بهرهمند شويم ، ولى تجربهها متفاوت است و بعضى جنبهء منفى دارد و بعضى ديگر جنبهء مثبت .
كسى از جنگلى مىگذرد و سوارى به او مىرسد و مىگويد كه بيا با ما سوار شو ، و گرنه گرگان تو را خواهند خورد ؛ آيا اگر او بگويد كه بايد آزمايش كنم و اگر سخن شما درست بود نصيحت شما را بپذيرم . آيا براى چنين شخصى تجربه سودى دارد ؟ ! هرگز . . . و چنين است حال كسانى كه ، تا عذاب را با چشمان خود نبينند ، به رسالت ايمان نمىآورند ، و در اين صورت ايمان ايشان هيچ دردى از آنان را درمان نخواهد كرد . اگر به تجربه ايمان داشتند ، چرا پيش از آن از اين تجربه بهرهمند نشدند ؟ ! «
لَوْ لا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
- چرا از خدا آمرزشخواهى نكرديد تا شايد آمرزيده شويد . » شما خطا كرديد و از راه منحرف شديد ، پس شايستهتر براى شما آن است كه از پروردگارتان آمرزش خواهيد چه ممكن است كه شما را ببخشد و بيامرزد و گرفتار آثار گناهان خويش نشويد . و گاه آثار گناهان ديده نمىشود ، چنان كه اگر به يك جذاميخانه برويد و قصد درآمدن به آن را داشته باشيد ، كسى را خواهيد ديد كه به شما مىگويد : داخل نشويد ، و اگر داخل شويد ميكروب بيمارى به شما سرايت مىكند و شما نيز به مرض جذام مبتلا خواهيد شد ؛ و حديث شريف مىگويد :
/ 204 « چنان از مجذوم فرار كن كه از شير مىگريزى » ، و تو براى درآمدن به جذاميخانه اصرار مىكنى كه جذام را بيازمايى ، و پس از بيرون آمدن از آن خود را سالم و بدون عيب مىبينى و خيال مىكنى كه جذام به تو آسيبى نرسانده است ، ولى پس از گذشت مدتى از زمان آثار مبتلا شدن به جذام بر بدن تو ظاهر مىشود ، و پزشك آن را تأييد مىكند ، و تو قبول ندارى كه بيمارى در هنگام داخل شدن به خانهء