بلقيس چنان نظر داد كه بلقيس به هر گونه كه صلاح مىداند عمل كند و آنان هر چه را كه وى فرمان دهد اجرا خواهند كرد . / 178 و قرار نهايى بلقيس آن بود كه به سليمان تسليم شود ، از آن روى كه مىدانست نفوذ و قدرت وى بيش از خود او است ، و اگر استقلال سرزمين خود را از طريق همكارى با سليمان خريدارى نكند ، او و سپاهيانش گرفتار جنگى خواهند شد كه نتيجهء آن ويرانى و بدبختى و هلاكت است .
قرآن حكيم حوادث تاريخى را تنها از آن روى براى ما بيان نمىكند كه از آنها آگاهى حاصل كنيم يا مايهء تسليت خاطر باشد ، بلكه آنها را براى عبرت و پند گرفتن ما از اين گونه حوادث در اختيار ما قرار مىدهد ، و هيچ سخن از لغو و عبث و چيزهاى بيهوده در آنها به ميان نمىآيد ، و بنا بر اين بر عهدهء مردمان هر نسل است كه به اندازهء قدرت فهم و فرا گرفتن مطالب از آنها بهرهمند شوند .
از داستان چنين نتيجه مىشود كه بهترين حكومتى كه بايد براى تنظيم زندگى و امور مردم تأسيس شود ، آن حكومت است كه مشورت مردم را با حزم و دور انديشى در مقررات جمع كند ، زيرا كه آنچه عالم را به حركت درمىآورد دو امر است : علم و اراده . پس بر هر كس لازم است كه نخست راه را بازشناسد و سپس قرار را بر گذشتن از آن بگذارد ، چه گاه ممكن است كه قرار بدون علم و معرفت نادرست و مايهء هلاكت باشد ، و قرارى كه با اراده همراه نباشد سست و ضعيف است ، و سلطه و قدرت مىبايستى مجسم كنندهء اين دو عامل اساسى براى حركت تاريخ بوده باشد .
در آن حكومتهاى پارلمانى كه مقررات و قوانين به سبب اختلاف افراد به صورت خوشى درنمىآيد ، تصميمات برخاستهء از روى حزم و دورانديشى كمتر گرفته مىشود ، و اما در حكومتهاى استبدادى حزم در قرارها وجود دارد ولى رأى صائب و قرار علمى در آن كمتر به وجود مىآيد ، بدان سبب كه فكر يك نفر نمىتواند فرا گيرندهء معرفت و تجربهء كافى باشد ، و اما در حكومتهايى كه مقررات در اختيار بزرگترين سلطه يعنى فردى است كه زمام امور را در اختيار دارد ، ولى
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: احمد آرام
ص١٦٦