انسان و انسان ديگرى نظير خودش باقى و برقرار بماند ، و تفاوت دو علاقه با يكديگر آشكار است ، چه علاقه و ارتباط با خداوند - سبحانه و تعالى - علاقهء بندگى است ، و با مردم ارتباط و علاقهء احسان و نه شرك ، و قرآن از اين دو پيوستگى در جاى ديگر بدين گونه تعبير كرده است : «
وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
- و خدا را پرستش كنيد و براى او شريكى قرار ندهيد و به پدر و مادر احسان و نيكى كنيد » . « 1 » / 154 [ 4 ] «
إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ
- كسانى كه به آخرت ايمان نياورند ، اعمالشان را بر ايشان مىآراييم تا سرگردان شوند . » آن كس كه براى خود هدف دورى همچون آخرت در نظر مىگيرد ، با آن هدف خوش است و از آن لذت مىبرد و به همين سبب از آداب و عادات و اوضاع و احوال محيط بر خودش متأثر نمىشود ، بدان سبب كه كارهاى ديگر زندگى را وسيلهاى براى هدفى برتر و بالاتر قرار مىدهد ، و به همين جهت به بندگى اين عمل درنمىآيد ، و دوستى وى نسبت به آن عمل تنها به خاطر هدفى است كه اين عمل به آن مىانجامد ، ولى آن كس كه هدفى ندارد ، تنها وسيله را دوست مىدارد و به آن بس مىكند ، همچون كسانى كه ايمان به آخرت ندارند و به همين سبب پيوسته به اعمال دنيا مشغولند ، از آن روى كه عمل ايشان فقط محدود به ظواهر است ، و شايد گفتهء خدا به صورت :
زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمالَهُمْ
اشاره به همين انديشه بوده باشد ، چه كافران به جنبههاى مختلف عمل نگاه نمىكنند ، بلكه تنها به خود عمل مىنگرند و از ديدن عواقب نابينا مىمانند .
[ 5 ] «
أُوْلئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذابِ وَ هُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ
- آنان كسانى هستند كه عذاب بدى مخصوص ايشان است و در آخرت از زيانكاران خواهند بود . »
هامش
( 1 ) - النساء / 36 .