جز با شهادت چهار شاهد ثابت نمىشود و در اين مسأله ، شوهر و قاضى يكسان هستند .
و اينكه ، نه علم شوهر و ديدن او ، و نه علم خدا به فعل زنا و نه هيچ چيز ديگرى ، در اثبات زنا اثرى ندارند ، بلكه تنها راه ثبوت زنا ، وجود چهار شاهد است ، مؤيّد اين دلالت ، تعبيرى است كه در نقل روايت برقى از على بن حسن رباط آمده است كه پيامبر فرمود :
« يا سعد فأين الشهداء الذين قال اللّه . . . ؟ » اين مطلب به آيهء كريمهاى اشاره دارد كه در اثبات زنا نزد حاكم ، وارد شده است ، چنان كه ذيل روايتى كه ابن رباط آن را نقل كرده ، شاهد بر اين معناست آنجا كه فرمود : « خداوند گناهى را كه كمتر از چهار شاهد بر آن گواهى دهند بر مردم پوشيده گردانده است » .
حاصل آن كه : ظهور روايت در اين است كه راه ثبوت زنا ، شهود چهارگانه است و غير از آن و كمتر از آن تعداد ، در ثبوت زنا اعتبارى ندارد ، و اين اطلاق شامل علم قاضى هم مىشود ، مثل اين كه اگر براى قاضى از گفتهء سه نفر شاهد ، علم حاصل شود .
ادعاى آن كه اين روايت ، سنديتِ علم شوهر را نفى مىكند و شهود چهارگانه را در قبال آن ملاك قرار داده است ، نه در قبال علم قاضى ، پس چه بسا علم قاضى نيز مصداق حدّى باشد كه خدا آن را براى ثبوت عمل زنا قرار داده است ، بىترديد خلاف ظاهر است ، زيرا دلالت روايت خيلى روشن است . و اگر خصوصيت زنا را الغاء كنيم و احتمال فرق ندهيم ، مقصود كليه حدود الهى است ، و يا خصوص حدودى كه گواهى چهار شاهد در آن شرط است .
[ 2 - روايات در مورد معيار ثبوت زنا ]
2 - روايات متعدد بلكه فراوانى در باب زنا وارد شده و دلالت دارد كه معيار ثبوت زنا ، شهود چهارگانه است و تا زمانى كه چهار شاهد گواهى ندهند ، هيچ زن و مردى ، سنگسار نشده و تازيانه نمىخورد ، از قبيل :
صحيح حلبى از امام صادق ( ع ) كه فرمود : « حدّ الرجم ان يشهد اربع أنهم رأوه يدخل و يخرج » . « 1 » و معتبرهء محمد بن قيس از امام باقر ( ع ) كه فرمود : امير المؤمنين ( ع ) فرموده است : « لا يرجم رجل و لا امرأة حتى يشهد عليه اربعة شهود على الايلاج و الاخراج » . « 2 »
و معتبرهء ابى بصير كه گفت امام صادق ( ع ) فرمود : « لا يرجم الرجل و المرأة حتى يشهد عليهما اربعة شهداء على الجماع و الايلاج و الإخراج كالميل فى المكحله » . « 3 »
و معتبرهء ديگرى از محمد بن قيس از امام باقر ( ع ) نقل شده كه فرمود :
هامش
( 1 ) « وسائل » ، 18 / 371 .
( 2 ) « وسائل » ، 18 / 371 .
( 3 ) « وسائل » ، 18 / 371 .