نيز خواند و بدانان گفت : بازى كنيد ، زمانى كه كودكان سخت مشغول بازى شدند ، بدانها فرمود : بنشينيد ، تا اين كه آرامش يافتند ، سپس بر سر آنان فرياد كشيد ، كودكان همه برخاسته و ايستادند ، ولى اين كودك با كمك دستهايش برخاست ، على ( ع ) او را خواست و از ميراث پدرش به او داد و برادرانش را كه به او تهمت زده بودند ، تازيانه زد . عمر گفت : چگونه عمل كردى ؟ حضرت فرمود : ضعف پيرمرد را از تكيه كردن كودك بر دستانش دريافتم ) .
كلينى و شيخ مفيد ( رحمهما اللّه ) اين روايت را به اسنادِ خود تا احمد بن محمد بن خالد از محمد بن على ، از محمد بن فضيل ، از ابى صباح كنانى نقل كردهاند ، و در وثاقت محمد بن فضيل بحث است ، زيرا شيخ در جايى او را تضعيف كرده و جاى ديگر وى را به غلوّ متهم ساخته است ، ولى ظاهر مفيد حاكى از توثيق اوست ، چنان كه برخى از مشايخ سهگانه نيز ، از او روايت نقل كردهاند ، پس اگر ما تضعيف وى را حمل بر خدشه در عقيدهء او نمائيم نه وثاقتش ، در اين صورت ، سند صحيح است .
صدوق نيز آن را باسناد خود از عمر و بن ثابت از پدرش از سعد بن طريف از اصبغ بن نباته ، روايت كرده و گفته است : « أتى عمر بامرأةٍ » و پدر عمرو ، ثابت بن ابى المقدام است و او از كسانى است كه در مورد خدشه قرار گرفته و راهى براى توثيق او وجود ندارد . و نيز مطلبى كه در معتبرهء محمد بن قيس از امام باقر ( ع ) نقل شده ، از همين قبيل است حضرت فرمود :
« كان لرجل على عهد علىٍّ جاريتان فولدت احداهما ابناً و الأخرى بنتاً ، فعدت صاحبة البنت فوضعت بنتها فى المهد الذي فيه الابن ، و أخذت ابنها فقال : صاحبة البنت ، الابن ابنى و قالت صاحبة الابن ، الابن ابنى ، فتحا كما الى امير المؤمنين ( ع ) فأمر أن يوزن لبنهما و قال : أيتهما كانت أثقل لبناً فالابن له . » « 1 »
( در دوران على ( ع ) مردى داراى دو كنيز بود يكى از آنها پسر و ديگرى دخترى به دنيا آورد ، صاحب دختر ، دختر خود را در گهوارهاى كه پسر در آن بود قرار داد ، و پسر او را برگرفت و گفت : اين پسر ، پسر من است و صاحب پسر گفت : پسر از من است ، اين دو داورى نزد امير المؤمنين ( ع ) بردند ، حضرت دستور داد شير هر دو مادر را وزن كنند هر كدام سنگينتر بود ، پسر از آن اوست ) .
به اين قبيل روايات استدلال شده است بر اين كه علم قاضى به واقع ، در امر قضاوت
هامش
( 1 ) « وسائل » ، 18 / 208 .