نقص عضو اصلى كه در عوض عضو مجنى عليه قطع شده ، نيست ؛ اين عضو جديدى است كه متعلق حق مجنى عليه و مشمول مقابله نمىباشد . اين گونه پيوند عضو ، نظير موردى است كه شخص متلف ، مال ديگرى غير از مال تلف شده را به دست آورد ، اين مال ربطى به مال تلف شده كه ذمهء متلف به آن مشمول است ندارد و ما در جاى خود به اين نكته اشاره كردهايم .
يك مطلب ديگر ناگفته مانده و آن اينكه اگر مجنى عليه بعد از قصاص ، عضو مقطوع خود را پيوند بزند ، آيا در اين صورت جانى حق خواهد داشت آن را دوباره جدا كند ؟
اشكالى نيست كه آيهء شريفه ناظر به حق مجنى عليه بر جانى است نه عكس آن ؛ ولى مىتوان ادعا كرد كه عرفاً از آيه ، مقابله فهميده مىشود ؛ يعنى هرگاه عضو جانى در قبال عضو مجنى عليه باشد ، همان عضو مجنى عليه نيز در قبال عضو جانى خواهد بود .
بنابراين وقتى مجنى عليه ، عضو جانى را به قصاص قطع كرد ، بعد از آن ديگر حق ندارد عضو خود را پيوند بزند و معناى اين سخن آن است كه اگر آن را پيوند زد ، جانى حق خواهد داشت آن را قطع كند همان گونه كه او عضو جانى را به قصاص قطع كرده بود .
مقام دوم : روايت خاص مربوط به اين مسأله فقط همان معتبرهء اسحاق به عمار است كه گذشت . در اينكه ضمير كلمهء « فأقاده » به مجنى عليه بر مىگردد يا به جانى ، دو احتمال وجود دارد :
احتمال نخست : ضمير به كلمه « رجلًا » بر مىگردد كه در آغاز كلام سؤالكننده آمده است : « إن رجلا قطع أذن . . . » و مراد از آن همان جانى است . بر اين پايه ، مقصود از « أقاده » ، « أقاده به » به معناى « اقتص منه » است ؛ يعنى او را به سبب جنايتش قصاص مىكنند ؛ چنان كه گفته مىشود : « أقاد القاتل بالقتيل ؛ قاتل در عوض مقتول قصاص شد . » و مقصود از « فأخذ الآخر . . . » نيز مجنى عليه است . بر اساس اين احتمال ، روايت ناظر به فرضى است كه مجنى عليه بعد از قصاص جانى ، گوش خود را پيوند زده باشد .
احتمال دوم : ضمير به كلمه « رجل » در عبارت « من بعض أذن رجل شيئا » بر مىگردد كه همان مجنى عليه است . بر اين پايه ، مقصود از « أقاد منه » به معناى « اقتص له » است ؛ يعنى به خاطر مجنى عليه ، جانى را قصاص مىكنند ، چنانچه گفته مىشود : « استقاد الأمير فأقاده منه ؛ از امير تقاضاى قصاص كرد و امير به خاطر او ، جانى را قصاص كرد . » مقصود از « ديگرى » در عبارت « فأخذ الآخر » نيز جانى است . بر اساس اين احتمال ، مورد روايت آنجا است كه جانى بعد از قصاص ، گوش خود را پيوند بزند .
سخنان فقها در تفسير اين روايت ، روشن نيست اگر چه معناى ظاهر بيشتر آنها ، حمل روايت بر احتمال اول است ، شايد بدان جهت كه در عبارت « إن رجلا قطع من بعض أذن
بايسته هاى فقه جزاء (فارسى) — صفحة 324
مساهمون: السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
ص٣٢٤