باشد . پس اگر كسى مثلًا براى تمرين و نمايش و بدون قصد قتل و گرفتن مال ديگرى ، سلاح بكشد ولى اين عمل او ناخواسته موجب ترساندن بعضى شود ، محارب نيست ، چه بسا گفته مىشود كه اعتبار شرط قصد ، از جملهء دوم آيه (
وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً
) به دست مىآيد ، بنابراين ، آيه نسبت به كسى كه قصد ارعاب و افساد نداشته باشد اطلاق ندارد ، همچنانكه روايات نيز چنين اطلاقى ندارند ، زيرا آنچه در اين روايت آمده تعابيرى است همچون « سلاح كشيدن براى زدن و كشتن و افساد » ، يا « ايجاد ترس در راهها » يا « از اهل ريبه بودن . » بر اين اساس ، مقتضاى اصل ، عدم ثبوت مجازات محارب در فرض مذكور است .
مىتوان ميان موردى كه تحقق ارعاب و سلب امنيت ، تصادفى و غير مقصود باشد - چنان كه در مثال آمده است - و موردى كه تحقق ارعاب و سلب امنيت لازمهء سلاح كشيدن بوده و حصول و تحقق خارجى آن معلوم باشد هر چند مقصود اصلى نباشد ، تفصيل قايل شد ، بدنى معنا كه در مثل مورد دوم ، محاربه و سعى در ايجاد فساد ، صدق مىكند بر خلاف مورد اول . بررسى اين فرض ، موضوع بحث ما در مسأله سوم خواهد بود .
مسأله سوم
: هرگاه كسى سلاح بكشد و مردم را بترساند و قصد ارعاب هم داشته باشد ولى اين كار او به قصد قتل و يا بردن اموال مردم نباشد ؛ بلكه براى رسيدن به هدف سياسى يا شخصى ديگر به اين كار اقدام كرده باشد ، چنان كه امروزه در ربودن هواپيماها و قطارها معمول است ، آيا اين عمل نيز نوعى محاربه و افساد در زمين به شمار مىآيد و همان مجازات مقرّر براى محارب را دارد يا خير ؟
ظاهراً اين عمل ، يكى از مصاديق محاربه و سعى در ايجاد فساد در زمين است ، زيرا با اين عمل مسلحانه ، هم قصد ارعاب وجود داشته و هم ارعاب و سلب امنيت در خارج محقق شده است . براى صدق محاربه ، شرط نيست كه غرض نهايى آن ، گرفتن اموال كسانى باشد كه مورد ارعاب قرار گرفتهاند ، بلكه حتى اگر ارعاب ، مقدّمه و پلى باشد براى رسيدن به هدف ديگرى كه مقصود اصلى و نهايى است ، بازهم بر چنين شخصى عنوان محارب و بر عمل او عنوان محاربه و سعى در فساد ، صدق مىكند و بنابراين مشمول آيهء محاربه و بلكه روايات ، واقع مىشود . زيرا اين عمل مصداق سلاح كشيدن به قصد زدن و كشتن و يا ارعاب است هر چند خود ارعاب ، مقصود بالذات نباشند بلكه براى رسيدن به مقصد ديگرى صورت گرفته باشد ، ولى چون آن مقصد نهايى متوقف است بر ارعاب و تجاوز به امنيت و آرامش ديگران ، بدون هيچ اشكالى اين عمل ، محاربه و افساد در زمين خواهد بود .