« اسماعيل بن فضل گفت : از امام صادق ( ع ) دربارهء خون مجوس و يهود و نصارا پرسيدم كه آيا در صورتى كه قصد فريب مسلمانان را داشته باشند و دشمنى خود را با آنها آشكار كنند ، آيا بر خودشان و بر كسى كه آنها را مىكشد ، چيزى هست ؟ حضرت فرمود : نه ، مگر اينكه كسى كشتن آنها را عادت خود قرار داده باشد . راوى گفت از حضرت پرسيدم كه مسلمان در عوض كشتن كسى از اهل ذمه و اهل كتاب كشته مىشود ؟ فرمود : نه ، مگر اينكه به كشتن ايشان عادت كرده باشد و از قتل آنان دست برندارد . در اين صورت [ شأن او مراعات نمىشود ] و با تحقير كشته خواهد شد . »
همانند اين روايت ، در مورد كسى كه كشتن مماليك ( بردهها ) را عادت خود قرار داده باشد ، نيز آمده است :
معتبره يونس عنهم ( ع ) قال : سئل عن رجل قتل مملوكه ، قال : ان كان غير معروف بالقتل ، ضرب ضرباً شديداً و اخذ منه قيمة العبد و يدفع إلى بيت مال المسلمين و إن كان متعوّداً للقتل ، قتل به . « 1 » « درباره مردى كه بردهء خود را كشته بود از امام ( ع ) پرسيدند ، فرمود :
اگر معروف به قتل بردگان نباشد ، مجازات او آن است به سختى زده شود و قيمت برده نيز از او گرفته شده و به بيت المال مسلمانان پرداخت شود ، امّا اگر به كشتن بردگان عادت دارد ، بايد كشته شود . »
روايت ابو الفتح جرجانى نيز مانند همين روايت است .
سخنان فقهاى ما دربارهء اين مسأله مختلف است ، فخر المحقّقين در كتاب ايضاح به دنبال نقل اين عبارت علّامه در قواعد « قيل : و إن اعتاد قتل أهل ذمه قتل . . . » ، سخنان فقها را در اين باره چنين گرد آورده است :
« هرگاه مسلمانى كشتن عمدى و ظالمانهء اهل ذمه را كه به شرط پايبندند ، عادت خود قرار داده باشد ، علماى اماميّه سه نظر در اين باره دارند .
نظر اوّل - شيخ در نهايه مىگويد - « قاتل به عنوان قصاص كشته خواهد شد ، به شرط آنكه اولياى مقتول ، مازاد ديهء مسلم بر ديهء ذمّى را بپردازند . امّا اگر نپردازند يا قاتل ، معتاد به قتل اهل ذمه نباشد ، قتل او در
هامش
( 1 ) وسايل الشيعة ، ج 19 ، باب 38 از ابواب قصاص النفس .