ثقه است ، و تا اين نكته ثابت نشود ، موضوع دليل حجّيت ، ثابت نخواهد شد .
رأى درست در تصحيح سند روايت مذكور به دست آوردن اين نكته است كه على بن حسّان موجود در سند روايت ، همان واسطى است و براى اين كار دو راه وجود دارد :
نخست اينكه ، همان گونه كه ابن غضائرى تصريح كرده است و ظاهر سخنى كه كشى در اين باره از ابن فضال نقل كرده نيز همين است ، على بن حسّان هاشمى به جز از عموى خود از ديگرى روايت نقل نكرده نيز همين است ، و روايتى كه او مستقيماً از معصوم نقل كرده باشد وجود ندارد ، در حالى كه روايت ياد شده را على بن حسّان مستقيماً از امام جواد ( ع ) نقل كرده است ، بلكه هر يك از روايات على بن حسّان را كه از عبد الرحمن بن كثير نقل نشده باشد ، مىتوان به على بن حسّان واسطى نسبت دادن به على بن حسّان هاشمى . دوم ، اينكه عنوان على بن حسّان ، و به على بن حسّان واسطى كه ثقه است انصراف دارد ، زيرا آن كه در روايات شناخته شده است و نزد همه به وثاقت معروف است همين واسطى است ، بر خلاف هاشمى كه به جز در رواياتى كه از عموى خود نقل كرده ، شناخته شده نيست .
3 - از ديگر روايات در اين باره ، روايت مدائنى از امام رضا ( ع ) است : قال : سئل عن قول اللّه عزّ و جلّ : «
إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ . . .
» فما الذي اذا فعله استوجب واحدة من هذه الاربع ؟ فقال : اذا حارب اللّه و رسوله و سعى فى الارض فساداً فقتل ، قُتل به ، و ان قُتل و أخذ المال ، قتل و صُلب و ان أخذ المال و لم يقتل قطعت يده و رجله من خلاف و إن شهر السيف و حارب اللّه و رسوله و سعى فى الارض فساداً و لم يقتل و لم يأخذ المال نفى من الارض » . « 1 »
« از امام رضا ( ع ) دربارهء آيه «
إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ . . .
» پرسيده شد كه چه كارى است كه اگر كسى مرتكب آن شد مستوجب يكى از اين مجازاتهاى چهارگانه است ؟ امام فرمود : هرگاه كسى به محاربهء با خدا و پيامبر برخيزد و بكوشد كه زمين را فاسد كند و در اين راه مرتكب قتل شود ، مجازات او اين است كه به سبب ارتكاب قتل ، به قتل برسد ، و اگر هم مرتكب قتل شود و هم مال مردم را اخذ كند ، مجازات او اين است كه به قتل برسد و مصلوب شود . و اگر اخذ مال كرد ولى مرتكب قتل نشد ، به قتل نمىرسد ولى يك دست و يك پاى او از چپ و راست قطع مىشود . و اگر كسى شمشير كشيد و به محاربهء با خدا و پيامبر برخاست و كوشيد تا زمين را تباه كند ولى مرتكب قتل و أخذ مال نشد ، مجازات
هامش
( 1 ) همان ، حديث 4 .