شخص مفسد ، بنابراين همان گونه كه در آيه ، دو فاعل مستقلّ وجود ندارد ، دو فعل مستقل نيز وجود ندارد ، بلكه يك فعل هست با اين صفت كه همزمان هم محاربه است و هم سعى در ايجاد فساد در زمين . منشأ اين استظهار آن است كه اولًا ، سياق آيه ظهور در بيان يك مجازات - به صورت تخييرى يا ذو مراتب - براى يك جرم دارد نه مجموع دو جرم ، چه در آن صورت ، مناسبتر آن بود كه مجازات هر جرم مستقلًا نيز بيان مىشد .
ثانياً : جمله دوّم آيه يعنى «
وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً
» به معناى « يبغون و يطلبون و يستهدفون فى الارض فساداً » است ( يعنى كسانى كه مىخواهند و مىطلبند و هدف قرار مىدهند فساد در زمين را ) ، بر اين اساس ، جمله مذكور ناظر به نيّت و قصد و غرض و جهتگيرى محاربه است ، نه افزودن عمل ديگرى به مفهوم محاربه . محاربه گاهى براى ايجاد فساد در زمين است و گاهى براى بيرون آمدن از سلطهء اطاعت حاكم ، يا دفاع از مذهبى و عقيدهاى ، چنان كه محاربهء باغيان و كافران به همين مقصود است و نه به قصد ايجاد فساد در زمين . حاصل آنكه ، تعبير «
وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً
» ظهور دارد در اينكه آيه به انگيزه و غايت و هدف محاربه نظر دارد . بنابراين ، تعبير مذكور براى بيان حد و مرز و جهت محاربه و اينكه محاربهء مورد نظر آيه ، سلاح كشيدن به قصد ايجاد فساد در زمين است و نه چيز ديگر ، آورده شده است . اين برداشت از آيه ، با رواياتى كه در تفسير آيه آمده و با فهم فقها از آيه كه موضوع حدّ مذكور را « كشيدن سلاح براى ترساندن مردم و قصد افساد در زمين » دانستهاند ، مطابقت دارد ، آشكار است كه سلاح كشيدن از جمله اوّل « يحاربون اللَّه » بدست مىآيد و قصد افساد در زمين ، از جمله دوّم «
وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً .
»
نتيجه چنين برداشتى آن است كه هر كس كه سلاح بكشد و مردم را بترساند و به قصد افساد در زمين ، اقدام به قتل و غارت و امثال آن بكند ولى موفق نشود و نتواند فساد را در خارج محقق كند ، با اين وصف چنين شخصى ، موضوع حدّ محارب خواهد بود .
تحقق خارجى افساد در زمين و عملى كردن تجاوز و قتل و غارت از سوى شخص محارب ، در شمول حدّ محارب شرط نيست ، بلكه نفس سلاح كشيدن به قصد ايجاد فساد و تجاوز كافى است . شايد بر اساس همين برداشت از آيه است كه تمامى فقهاى شيعه و سنّى ، عنوان محاربه به قصد افساد را موضوع اين حدّ قرار دادهاند ، نه عنوان مفسد فى الارض را كه چه بسا گفته شده تحقّق آن متوقّف بر تحقّق خارجى و گرفتن مال و جان است و صرف سلاح كشيدن به قصد تجاوز براى تحقق عنوان مفسد فى الارض كافى نيست .
از اين گذشته ، اگر - بر خلاف استظهارى كه در بحث گذشته داشتيم - فرض شود كه