چه در خشكى و چه در دريا ، چه شب و چه روز ، چه در شهر و چه در غير آن ، [ محارب است ] . . . اهل فساد بودن چنين كسى در محارب بودن او شرط نيست ، اگر چه اين نكته مورد اشكال واقع شده است . » « 1 »
فرزند او فخر المحققين در تعليقهاى بر اين سخن آورده است :
« اشكال در اين شرط ، ناشى از اختلاف نظر فقهاى شيعه است . فتواى مشهور فقيهان شيعه ، همان است كه شيخ طوسى در نهايه گفته است :
محارب كسى است كه از اهل فساد بوده و سلاح برهنه كند . مفيد نيز گفته : اهل الدعاره ( اهل فساد ) هرگاه در دار الاسلام سلاح برهنه كند . . .
بيان احكام محارب در روايات و عموم آيه محاربه ، بر عدم شرطيت « اهل فساد بودن » در تحقيق معناى محارب ، دلالت دارد ، و همين نزد من نظر قوىتر است . » « 2 »
باز علّامه حلّى در باب حدود كتاب ارشاد مىگويد :
« مقصد هفتم دربارهء محارب است . دو بحث در مورد محارب وجود دارد : بحث نخست دربارهء ماهيت محارب است و آن عبارت است از كسى كه براى ترساندن مردم ، سلاح برهنه كند ، چه در خشكى و چه در دريا ، چه شب و چه روز ، چه در شهر و چه در غير از آن ، چه زن و چه مرد باشد . اگر كسى در شهر خود ، مال ديگرى به زور از او بگيرد ، محارب است . » « 3 »
شهيد اول در دروس مىگويد :
« محارب كسى است كه براى ارعاب ، سلاح برهنه كند حتى اگر زن باشد ، چه در شهر و چه در غير از شهر ، چه شب و چه روز . به شرط آنكه چنين كسى از اهل فساد بوده باشد يا حتى گمان فساد در مورد او برود . » « 4 »
شهيد ثانى در روضة مىگويد :
« محاربه عبارت است از برهنه كردن سلاح براى ترساندن مردم ، چه در خشكى و چه در دريا ، چه در شب و چه در روز ، چه در شهر و چه در
هامش
( 1 ) قواعد الاحكام ، ج 2 ، ص 272 .
( 2 ) ايضاح الفوائد ، ج 4 ، ص 542 .
( 3 ) الارشاد ، ج 2 ، ص 185 .
( 4 ) الدروس ، ج 2 ، ص 59 .