جدا نكرده است . » « 1 »
بدين ترتيب روشن مىشود كه از اين نظر ، سخن شيخ در خلاف و در مبسوط يكى است . همو در تفسير تبيان ، ذيل آيهء محاربه مىگويد :
« نزد ما محارب كسى است كه سلاح بكشد و راه را ناامن كند ، چه در شهر و چه در خارج از شهر ، بر اين اساس ، دزد هم محارب است چه در شهر و چه در غير شهر باشد . اوزاعى نيز همين را مىگويد . . . گروهى مىگويند : محارب ، آن رهزنى است كه بيرون از شهر باشد ، اين سخن را كه از عطاء خراسانى روايت شده ، ابو حنيفه و پيروانش نيز پذيرفتند .
«
يُحارِبُونَ اللَّهَ . . .
» يعنى كسانى كه با اولياى خدا و با پيامبر او محاربه مىكنند و مىكوشند بر روى زمين فساد برپا كنند ، همان گونه كه گفتيم معناى محاربه عبارت است از شمشير كشيدن و در راهها ايجاد ترس كردن ، مجازات چنين كسانى به اندازهء استحقاق آنان است . » « 2 »
سخن شيخ صريح است در اينكه محاربه در آيهء مباركه ، اختصاص دارد به معناى سوم محاربه كه همان سلاح كشيدن به قصد ترساندن مردم و سلب امنيت باشد . همچنين سخن او در هر سه كتاب ( خلاف ، مبسوط ، تبيان ) ، صريح است و در اينكه معناى محاربه اختصاص ندارد به كسانى كه اين عمل را در بيرون از شهرها و براى رهزنى انجام مىدهند بلكه اعم است و شامل هر كسى كه سلاح بكشد و مردم را بترساند مىشود .
شيخ طوسى در نهايه نيز مىفرمايد :
« محارب كسى است كه از اهل ريبه [ تبهكاران ] باشد و سلاح بكشد ، چه در شهر و چه در غير شهر ، چه در سرزمين شرك و چه در سرزمين اسلام ، چه شب و چه روز . هر كس كه در هر وقت و در هر جا چنين كارى انجام دهد ، محارب است . . . » « 3 » مقصود از اهل ريبه كه در عبارت نهايه آمده است همان اهل فساد و غارت است . در عبارت مقنعه نيز تعبير « اهل الدغارة » آمده كه به معناى اهل فساد و دزدى و غارت است . اهل ريبه به اشقياء نيز تفسير شده است . به هر حال ، شيخ در نهايه از عنوان « تجريد السلاح لإخافة السبيل » يا « اخافة الناس » يا « قطع الطريق » عدول كرده و به جاى آن عنوان « تجريد السلاح و يكون من اهل الريبة » را به كار برده است . ميان اين دو عنوان
هامش
( 1 ) خلاف ، ج 3 ، ص 212 .
( 2 ) تبيان ، ج 3 ، ص 504 ، چاپ بيروت .
( 3 ) نهايه ، ص 720 .