و در غير اين صورت حق ندارند از زمين شان يا كوه عام استفاده نمايند آيا آنانى كه در قريه حاضرند مىتوانند - از آنهائى كه در خارج از كشور زندگى مىكنند و در دعوى و قتل شركت ندارند مطالبه كنند يا خير ؟
ج
- در مورد سؤال كسانى كه در درگيرى دسته جمعى نبودهاند ديه بدهكار نيستند و ممانعت آنها از استفادهء ملك مشروعشان جائز نيست .
س 2088
- دو نفر عمداً و يا خطأً تيرى را به فردى شليك نمودهاند كه موجب قتل وى گرديده و معلوم است كه قتل بوسيلهء يكى از دو تير صورت گرفته ولى تير كداميك بوده غير معلوم است حكم شرعى را بيان فرمائيد .
ج
- در فرض سؤال ، چنانچه اولياء دم بدانند يا احتمال بدهند كه خود آن دو نفر ميدانند كه تير كداميك آنها اصابت كرده مىتوانند هر دو نفر را قسم بدهند بر نفى علم ، پس اگر هر دو قسم بخورند بر عدم علم يا هيچيك قسم نخورد و قتل عمدى باشد بايد ديه را مشتركاً به ورثه مقتول بدهند و اگر خطائى باشد عاقلهء هر دو مشتركاً بدهند ولى اگر يكى از دو نفر قسم بخورد و ديگرى نكول كند قتل بر ناكل ثابت مىشود كه اگر عمدى است قصاص مىشود و اگر خطائى است ديه بر عاقلهء اوست .
س 2089
- شخصى پول خوبى گرفته البته بدستور دادگاه . . . شخص فاعل كه پول را . . . كرده چند صغير تحت تكفل دارد كه از آن پسرش و چند آن خون دارد . . . اين شكل يك ماشين پيكان بوده و يك ساختمان . . . ايشان واگذار نموده به خانوادهء مقتول و فعلًا منتظر مىباشد و هيچ . . . ندارد . . . كند آيا اين پول كه خانوادهء مقتول گرفته مىتوان خرج ساختن مسجد كرد يا خير ؟
ج
- در فرض سؤال ، چنانچه قتل شبه عمد بوده مدت اداء آن دو سال است و اگر عمد بوده و تراضى به ديه شده يك سال و اولياء مقتول حق ندارند قاتل را مجبور به پرداخت فورى كنند علاوه بر اينكه ديه دين است بر ذمّهء قاتل ، و اولياء مقتول نمىتوانند قاتل را مجبور به واگذارى خانهء محلّ سكونت خود و يا فروش آن نمايند مانند ساير ديون و در هر حال پولى كه بعنوان ديه بر طبق حكم شرع گرفته شود اولياء مقتول در مصرف آن مختارند لكن اگر امرار معاش قاتل منحصر است به ماشين و موهائى كه واگذار نموده مقتضى است كبار ورثهء مقتول هر كدام از سهم خود مقدارى از آنها را با رضايت خود به قاتل برگردانند تا بتواند زندگى خود را اداره كند اميد است ان شاء اللَّه از اجر و ثواب الهى بهرهمند شود .
س 2089
- اين جانب مرتكب قتل غير عمد شدهام و از طرف دادگاه محكوم به مبلغ چهار ميليون و هفتصد هزار تومان به ديهء شتر شدهام ولى خدا و رسول او گواه بر اين مطلب هستند كه اين جانب قادر به پرداخت ديه نيستم چون وضع زندگى من بسيار ضعيف و در سطح پايين مىباشد و الان مدت پنج سال است كه در زندان به سر مىبرم ( به علت پرداخت نكردن ديه ) و خرج و مخارج زندگى اين جانب در اين مدت پنج سال از ناحيه فاميلان صورت گرفته لذا نظر حضرتعالى براى موارد ذكر شده چيست آيا دادگاه مىتواند از طريق اعسار ديه اين جانب را از بيت المال پرداخت نمايد ؟
ج
- به طور كلى ديه قتل ( شبه عمد ) حكم سائر ديون را دارد ، در صورتى كه براى قاضى بعد از تحقيق ثابت شود كه قاتل غير از مستثنيات دين مالى ندارد كه ديه را ادا كند نبايد او را حبس كند بلكه بايد او را آزاد كند تا وقتى كه تمكّن پيدا كرد ديه را ادا كند . و اللّه العالم