طواف كنندگان و به نماز ايستادگان و ركوع گزاران و سجده گزاران پاكيزه بدار . » يعنى خانهء مرا از پليديهاى مادى و چركهاى بت پرستى پاك كن . اين آيه حالات چهار گانهء عبادت را در مسجد الحرام ياد آور شده است : طواف و قيام . . .
( ايستادن يا دعا و ذكر ) و ركوع ( خم شدن تمام ) و سجود ( پيشانى بر زمين نهادن ) كه نمادى از نماز و تعبيرى از كثرت و تكرار است و اين عبادتها نشانه و رمز توجّه ناب به خداوند و فروتنى نسبت به او و تسليم و سر سپردن مطلق به فرمان او و پذيرفتن شريعت او به عنوان محور زندگى است .
/ 51
نداى حجّ
[ 27 ] «
وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ
- و مردم را به حج فراخوان . . . » در حديث دربارهء اين آيه آمده است كه چون ابراهيم ( ع ) از ساختن خانه فارغ شد خدا به دو فرمان داد كه مردم را به حج فرا خواند . وى گفت : پروردگارا ! صداى من نمىرسد . پروردگار به دو گفت : اذان بگو بر تو فرا خواندن است به وسيلهء اذان و بر ماست رسانيدن آن . پس وى بر فراز مقام ابراهيم رفت كه آن روز پيوسته به خانهء كعبه بود . آن گاه مقام به حدّى بالا آمد كه از كوهها نيز بلندتر گشت . وى در حالى كه انگشت خود را در گوشش نهاده بود و روى به شرق و غرب مىكرد مىگفت : اى مردم بر شما نوشته و مقرر شده است كه اين خانهء آزاد شده را حج گزاريد ، پس به پروردگار خود پاسخ دهيد ، و مردم از آن سوى درياهاى هفتگانه و از ميان خاور و باختر ، تا گسيختگيهاى خاك در كرانههاى سرتاسر زمين و از پشت مردان و زهدانهاى زنان با لبّيك گويى پاسخ دادند : لبّيك اللّهم لبّيك - آرى پروردگارا ، آرى . . . آيا نمىبينى كه هم اكنون نيز لبّيك مىگويند ؟ پس كسانى كه از آن روز تا روز رستاخيز حج گزارند از كسانى هستند كه دعوت خدا را پذيرفتند و پاسخ گفتند و اين گفتهء اوست كه «
فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِيمَ
- در آنجاست آيات روشن و مقام ابراهيم » « 4 » يعنى نداى ابراهيم بر فراز مقام ابراهيم .
هامش
( 4 ) - آل عمران / 97 .