« براستى دوزخ دوزخيان را از مسافت يك سال راه فرا مىخواند » . « 7 » «
إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً
- كه چون از راه دور بيندشان جوشش و خروشش را بشنوند . » افزون بر اين ، آنها به طور عادى وارد دوزخ نمىشوند ، بلكه در آن فرو مىافتند ، زيرا دوزخ در محلّى گود قرار دارد .
/ 404 [ 13 ] «
وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَكاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً
- و چون دستها بر گردن بسته ، در تنگنايى از آن افتند ، به دعا مرگ خويش مىخواهند . » « مقرّنين » يعنى فروبسته به غل و زنجير ، و « الثّبور » يعنى هلاك و مرگ .
اينجا اين آيه كريم گونههايى از عذاب دوزخ را براى ما تصوير مىكند ، پس افزون بر سوختن به آتش عذابهايى ديگر بدين شرح وجود دارد :
1 - افكنده شدن از بلندى به زير : ممكن است انسان بتواند سقوطى را گرچه تقريبى به خيال آورد و تصوّر كند كه كسى كه از طبقهء دهم ساختمانى به زير مىافتد ، پيكرش با برخورد به زمين پياده و متلاشى و استخوانهايش خرد مىشود ، امّا عقل محدود انسان نمىتواند فرو افتادن در دوزخ را به روز قيامت تصوّر و تخيّل كند ، زيرا از ميان كسى كه به درون دوزخ افكنده مىشوند كسانى هستند كه هزار سال سقوط مىكنند تا به جايگاه مقدّر خود در آن برسند .
2 - جايگاه تنگ : كه در آن عذاب روحى شديدى است چنان كه فغان و شيون صاحبش را بلند مىكند ، و در حديث آمده است :
« سوگند به آن كه جانم به دست اوست : آنها چنان در آتش فشار مىبينند كه ميخ در ديوار فشرده مىشود » « 8 » .
3 - بسته بودن به غلها و زنجيرها : كه رنجهاى كلان سرانجام شوم با
هامش
( 7 ) - همان مأخذ ، ص 7 .
( 8 ) - همان مأخذ ، ص 8 .