وقتى پيروز مىشوند و طاغوت را سرنگون مىكنند مىدانند كه نقطهء آغاز كار است و از آن زمان مسئوليّت دشوارتر آنان در دنياى تكامل و تمدّن آغاز مىشود .
[ 30 ] «
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ وَ إِنْ كُنَّا لَمُبْتَلِينَ
- در اين داستان عبرتها و پندهاست ، و ما همانا آزمايندگانى بوديم . » دنيا همه وقت بر يك شكل و هموار نيست ، پس انباشته از دشواريها و مشكلات است ، و مسئوليّت ما آمادگى براى زندگى در چنين دنيايى است ، نه اين كه عزم و ارادهء خود را از دست بدهيم يا ارادهء ما در برابر دشواريها سست شود .
و در گفتهء خدا « و إن كنّا لمبتلين » تأكيداتى بر بلا و آزمايش وجود دارد .
[ 31 ] «
ثُمَّ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِينَ
- و بعد از آنها مردمى ديگر بيافريديم . » « قرن » در تعبير قرآنى همان نسل يا امّت است . زيرا با يكديگر هم قرن و معاصرند . ما نمىدانيم كه آن نسل كدام بودند ، شايد قوم ثمود بودند كه با بانگ و خروشى بلند هلاك شدند ، يا قوم عاد كه از لحاظ تاريخى به قوم نوح نزديكتر بودند .
شايد پنهان داشتن نام آنها بدين هدف است كه آنها را به زمان ما نزديكتر قرار دهد ، و اين كه عذاب دروغگويان سنّت و قانونى است الهى كه تنها به يك قوم بدون قومى ديگر يا عصرى بدون عصر ديگر اختصاص ندارد . از اين رو امير مؤمنان - عليه السّلام - در حالى كه قوم خود را اندرز مىدهد ، گويد :
« اى مردم ، خداوند است خواسته است كه بر شما جورى نرود و نخواسته است كه شما را گرفتار بلا و آزمون كند ، شكوهمند است گويندهاى كه گفت (
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ وَ إِنْ كُنَّا لَمُبْتَلِينَ
- در اين عبرتها و پندهاست ، و ما همانا آزمايندگانى بوديم ) « 17 » » .
خدا به ما جور و ستم نمىكند ، بلكه ما را مىآزمايد ، و بر ماست كه همواره
هامش
( 17 ) - همان مصدر ، ص 544 .