از حد نگذرد ، كه او پيروزمند است » . « 32 » در اين صورت ، و پيش از هر چيز واجب است كه اين مبارزه و نبرد در راه خدا و براى خدا باشد ، هر گاه او ما را بر انگيخت برخيزيم و چون توفانى دمنده بتوفيم و هر وقت فرمان ايستادن داد باز ايستيم .
شب و روز
[ 61 ] «
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
- اين بدان سبب است كه خدا از شب مىكاهد و به روز مىافزايد و از روز مىكاهد و به شب مىافزايد . . . » آنچه در عالم طبيعت مىگذرد مثلى است زنده كه امّتها نيز بدان مىگذرند ، پس يك بار جريان تاريخ كافران فاجر را درهم مىنوردد و مؤمنان جام انتقام خود را بر آنها فرو مىريزند و جامعه چنان كه بود مؤمن مىشود ، ولى اين وضع ديرى نمىپايد و از بين مىرود و متلاشى مىشود و ديگر بار جامعه كافر و فاجر مىگردد . بدين سان امّتها از پى يكديگر مىآيند تا خداوند به دوستداران صالح خود اجازه مىدهد براى از بين بردن جاهليّت و گمراهى از سرتاسر زمين انسانيت قيام و اقدام كنند .
معنى « ايلاج » داخل كردن است ، پس يك بار شب وارد روز مىشود و يك بار ديگر روز وارد شب مىشود . در مرتبهء نخست فصل زمستان است كه شبها به حساب روزها طولانى مىشود و ديگر بار تابستان است كه روزها به حساب كوتاه شدن شبها دراز مىشود ، زيرا ايلاج و وارد شدن شب در روز يعنى پيمودن شب قطعهاى از روز را كه بدين سان شب طويل مىگردد و اين در زمستان است و عكس آن ايلاج و وارد شدن روز در شب باشد .
«
وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
- و خدا شنوا و بيناست . » يعنى خدا به قوانين جارى در آسمانها و زمين نزديك و نيك آشناست و از
هامش
( 32 ) - الاسراء / 33 .