آيا اين جمله كه : « هرموجودى ، آفريننده و علتى دارد » صحيح است ؟ اگر صحيح است پس خدا را چه كسى آفريده و علت وجود او كيست ؟
پاسخ
اوّلًا : هم ازآنان كه به وجود خداوند متعال ايمان و عقيده دارند و هم از كسانى كه معتقد به خدا نيستند مىتوان يك پرسش نمود ؛ اما از مؤمنين به خدا بدينگونه سؤال مىشودكه : اگر هرموجودى علت و آفرينندهاى دارد و قانون عليت درست است ، پس علت وجود خدا چيست ؟ و به تعبير سادهتر ، آفريننده او كيست ؟
و از آنان كه به خدا معتقد نيستند - مانند ماترياليستها كه همه چيز را معلول ماده مىدانند - اين گونه سؤال مىشود كه پس ماده معلول چيست ؟
فرق بين اين دو سؤال دراين است كه : آنان كه « ماده » را ازلى و علّت مىدانند ، گرفتار ايرادات و اشكالاتى كه به آن اشاره خواهيم كرد مىشوند و از عهده پاسخ به آن ايرادات بر نمىآيند ، درحالى كه آنان كه خدا را ازلى و آفريننده مىدانند بر ايشان اشكال و ايراد و ابهامى كه نتوانند از آن پاسخ بدهند ، پيش نخواهد آمد .
ثانياً : اين پرسش ، ناشى از عدم دقت و اشتباه بين موجودى كه آفريده شدن و آفريده بودن با ذات او منافات ندارد كه لااقل محتمل است آفريده شده و