عوامل موجود شد ، معلول و معمول نيز وجود پيدا مىكند مثل ساير وقايع و حوادثى كه اتفاق مىافتد از جنگ و مرض و فقر و صلح و ثروت و علم و صنعت كه مسؤول و به وجود آورنده و علت و عامل در اين گونه وقايع و اتفاقات خود بشر است .
آرى ! اين گونه جواب مىدهيد ولى در مورد سؤال خودتان از اين نكته غافل شدهايد كه اسباب و علل و معلولات طبيعى و غير طبيعى فقط در آنچه بعد از ولادت واقع مىشود مؤثر نيست بلكه اين عوامل قبل از تولّد نيز مؤثر است . هم در گذشته اين مسأله ثابت بوده است و هم در دنياى علم امروز تحقيقات و تجسّسات و كاوشهاى علما در رشتههاى مختلف اين مطلب را ثابت كرده است كه نقص عضو ، مواليد ، معلول علل طبيعى و غير طبيعى بسيار است كه قسمتى از آنها حتى مربوط به ايام باردارى و حمل است . چه بسا ضربهاى موجب اختلال رشد جنين يا از بين رفتن بعض قواى او ، مثل فكر يا حافظه مىشود ؛ عيناً مثل نقصى كه بعد از ولادت در اثر ضربهاى پيدا مىشود . بنابر اين ، پرسش كننده چون سلسله علل و معلولات را فقط در عالم خارج از رحم و بعد از ولادت مشاهده مىكند و گمانش اين است كه در عالم رحم و پيدايش جنين ، نظامات آن بدون علل و عوامل خارجى تغيير مىكند و از تأثير اعمال و كارهاى والدين بلكه جدّ او ، بر روى طفل و امور ديگر غافل است ، اين سؤال را مىنمايد و آن را خلاف عدل مىپندارد ولى با توجه به اين عوامل اين اعتراض و سؤال خود به خود مرتفع و پاسخ داده مىشود .
پس خدا عادل است و عالم طبيعت را بر اساس نظم عادلانه و صحيح قرار داده است كه طبق جريان صحيح و مستقيم آن ، همه مواليد بايد صحيح الاعضاء و داراى مشاعر مستقيم باشند . ولى انحرافاتى كه بشر به عمد يا به جهل يا به اشتباه ، در مسير اين جريان طبيعى به وجود مىآورد موجب اين اختلافات و
به سوى آفريدگار (فارسى) — صفحة 170
مساهمون: الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني
ص١٧٠