صدم ميليمتر باشد ، اگر آن را دو نصف كنيم ، طول هر دو ، دو صدم ميليمتر مىشود و اگر اين عمل را مكرر كنيم ، طول هر چهار بيش از چهار صدم ميليمتر نخواهد شد ولى اگر اين عمل تكرار شود و اين چهار ورقه هم دو نصف شود و سپس هر هشت قطعه و تا 48 مرتبه به اين نحو عمل تكرار شود ، اگر از شما بپرسند طول اين اوراق چقدر شده است ؟ شايد بگوييد يك متر يا دو متر و از چهار - پنج متر بيشتر احتمال نخواهيد داد و حال آن كه اگر به شما بگويند طول اين اوراق از ده كيلومتر هم تجاوز مىكند ، از تصور آن عاجز مىشويد .
و اگر بگويند چنانچه 48 مرتبه ديگر روى اين اوراق اين عمل تكرار شود ، معادل مسافت بين زمين و كره ماه است ( 384000 كيلومتر ) غرق در تعجب و تحير مىشويد و هر چه مىخواهيد آن را تصور كنيد و اين تصاعد را در ذهن بياوريد نمىشود ، ولى چون برهان رياضى بر آن قائم است ، ناچار آن را مىپذيريد و تصديق مىكنيد .
پس عقل اگر چه از تصور حقيقت بسيارى از چيزها عاجز است ولى مىتواند به نفى يا اثبات آنها رأى بدهد .
مثال ديگر : در مسايل اتم و ذرّه و سرعت ارتعاشات صوتى ، اعداد به حدّى افزايش مىيابد كه عدم امكان تصور آن ، به مراتب آشكارتر از مثال كاغذ است .
از جمله مىگويند : سرعت ارتعاشات صوتى در ثانيه به نيم ميليون مىرسد . اين مسأله به طور عملى ثابت است ، ولى آيا مىتوان حصول نيم ميليون ارتعاش را در ظرف يك ثانيه تصور كرد ؟ مع ذلك اين ارتعاشات كه قابل تصور نيستند ، واقعياتى هستند كه انكار آنها جايز نيست .
آيا اعداد نجومى ، تعداد نجوم ، مقدار حجم ، وزن و فواصل آنها را با يكديگر مىتوانيم تصور كنيم ؟ و اصولًا تا چند عدد را به تفصيل - اگر در تمام عمر
به سوى آفريدگار (فارسى) — صفحة 103
مساهمون: الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني
ص١٠٣