نباشد ، باز هم بر طرف كردن رنگ و شستن آن قسمت لازم نيست ؛ ولى اگر در حدّ معمول و در ظاهرِ ريش باشد ، بايد بر طرف و آن قسمت شسته شود .
[ 326 ] سؤال 199 : آيا جوهر خودكار ، مانع از وضو محسوب مىشود و بايد بر طرف شود ؟
پاسخ : اگر جرم داشته باشد ، بايد بر طرف شود و مجرد رنگ بدون جرم ، مانع نيست .
[ 327 ] سؤال 200 : روغن بادام و انواع روغنهاى ديگر كه استعمال آنها مستحب است ، آيا مانع وضو يا غسل نيستند ؟
پاسخ : تشخيص اين كه چه چيز مانع است ، با خود مكلّف است .
[ 328 ] سؤال 201 : اگر كسى بخواهد وضو بگيرد و روى ناخن دستش مقدارى خمير باشد ، آيا براى وضو مزاحمتى ايجاد مىكند يا خير ؟
پاسخ : سؤال از موضوع است نه حكم شرعى . اگر خمير ، مانع از رسيدن آب به بدن و جريان آن باشد ، اشكال دارد ، و گرنه اشكالى ندارد و تشخيص موضوع ، با خود مكلّف است .
غصبى نبودن مكان و آب وضو
[ 329 ] سؤال 202 : كسى كه چارهاى جز گرفتن وضو در مكان غصبى ندارد ، مثل اين كه او را در جاى غصبى زندانى كردهاند ، آيا در اين وضعيت بايد وضو بگيرد يا تيمّم كند ؟
پاسخ : تيمّم و وضو براى اين شخص ، مانند ساير حركات و سكنات اوست .
پس اگر امر ، به حدّ ضرورت نرسد ، نمىتواند وضو بگيرد يا تيمّم كند و اگر به حدّ ضرورت برسد ، بعيد نيست كه وضو و تيمّم او صحيح باشد .
[ 330 ] سؤال 203 : اگر كسى با آبى كه از دولت اسلامى غصب كرده ، وضو بگيرد ، نمازش صحيح است يا باطل ؟
پاسخ : اظهر اين است كه وضو و نمازش باطل است .