تازيانه از بالاى سينه تا روى پا - است و يا مقصود اين است كه صد تازيانه را اگر از گردن شروع كنند و تا پشت پا به پايان برسانند ، كافى است ؟
جواب : به نظر مىرسد ضرب بر يك طرف كفايت نمىكند ؛ زيرا ، اگر همهى تازيانهها را بر پشت او بزنند ، صدق نمىكند كه به شكم و سينهى او تازيانه زدهاند ؛ « تفريق الضرب على الجسد كلّه » هنگامى صادق است كه ضرب بر هر دو طرف وارد شود .
مطلب دوم : مقدار مستثّنى شده از بدن
فقه در استثناى صورت و فرج از كلّ بدن ، اتّفاق دارند و در استثناى سر اختلاف شده است . مرحوم شيخ طوسى رحمه الله در كتاب مبسوط فرموده است بعضى به استثناى سر معتقدند ، « 1 » و در كتاب خلاف مطلب را بالاتر برده ، مىگويد : ابوحنيفه سر را استثنا كرده است ؛ ليكن اجماع اماميّه بر خلاف اين مطلب است و فقط صورت و فرج استثنا مىشود . « 2 » مقدار دلالت روايات باب بايستى بررسى شود .
صحيحة زرارة ، عن أبي جعفر عليه السلام قال : . . ويضرب على كلّ عضو ويترك الرأس والمذاكير . « 3 » نقل روايت به طريق كلينى رحمه الله مطابق با وسائل است ؛ ليكن نقل شيخ صدوق رحمه الله كه به سند صحيح از ابان از زراره است ، « ويترك الوجه والمذاكير » دارد . لذا ، روايت مردّد مىشود كه آيا امام عليه السلام ارادهى استثناى صورت را داشته يا سر را ؟
در مرسلهى حريز آمده است : « يفرّق الحدّ على الجسد كلّه ويتّقى الفرج والوجه » « 4 » ؛ بنابراين ، صورت و فرج را استثنا كرده است .
وبإسناده ، عن الصّفار ، عن السندي بن الربيع ، عن عليّ بن أحمد بن محمّد بن أبي نصر ، عن أبيه ، عن جميل بن درّاج ، عن محمّد بن مسلم ، عن أبي جعفر عليه السلام ، قال : الّذي يجب عليه الرجم يرجم من ورائه ولا يرجم من
هامش
( 1 ) . المبسوط ، ج 8 ، ص 8 .
( 2 ) . الخلاف ، ج 5 ، ص 375 ، مسأله 12 .
( 3 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 369 ، باب 11 از ابواب حدّ زنا ، ح 1 .
( 4 ) . همان ، ص 370 ، ح 6 .