شرح
جواب : مصنف قدّس سرّه در مسئله ، تفصيلى به شرح ذيل قائل شدهاند : آن خاصى « 1 » كه بعضى از افراد عام را در يك زمان خاصى از تحت آن عام خارج نموده ، گاهى آن « زمان » ، اولين زمان شروع عمل به عام است و گاهى زمان دوم ، سوم و چهارم است .
به عبارت واضحتر : گاهى « يوم الجمعة » اولين روزى است كه بايد « اكرم العلماء » اجرا شود گاهى نه ، اكرام علما - به موجب عام مذكور - از روز پنجشنبه ، شروع شده و خاص - يعنى : لا تكرم زيدا يوم الجمعة - زيد را در روز جمعه ، خارج نموده به نحوى كه همان زيد ، روز پنجشنبه ، واجب الاكرام بوده و شما هم او را اكرام نمودهايد منتها روز جمعه به موجب لا تكرم زيدا يوم الجمعة وجوب اكرامش منتفى شده .
تفصيل مصنف قدّس سرّه به اين نحو است :
الف : در آن موردى كه عام از روز پنجشنبه دربارهء زيد ، عملى شده و فرضا شما او را اكرام نمودهايد لكن روز جمعه ، دليل مخصص گفته : لا تكرم زيدا يوم الجمعة ، در اين صورت چنانچه ترديد نمائيم كه روز شنبه ، زيد ، واجب الاكرام است يا نه هيچ راهى غير از استصحاب عدم وجوب اكرام زيد نداريم و اصلا نمىتوان به عموم عام تمسك نمود زيرا اكرام زيد در روز شنبه ، يك فرد مستقلى از آن عام نيست تا بتوان به « اكرم العلماء » تمسك نمود ، عام مذكور ، نسبت به زيد در روز پنجشنبه عملى شد و پايان پذيرفت و اكنون كه دليل مخصص آمده ، فرض ما اين است كه اكرام زيد در روز شنبه ، يك فرد مستقل و مغاير با اكرام او در روز جمعه نيست پس عام ، عملى شده و كنار رفته ، خاص اجرا شده و اكرام زيد ، روز شنبه هم يك فرد مستقلى نيست تا بتوان به عموم عام تمسك نمود .
هامش
( 1 ) - مانند : « لا تكرم زيدا يوم الجمعة » .