شرح
سؤال : آيا در خبر مخالف ، شرائط حجيت هست يا نه ؟
جواب : قطع داريم كه در خبر مخالف هم شرائط معتبر در حجيت خبر تحقق دارد و اگر تعارض ، مطرح نبود به خبر مخالف عمل مىكرديم لذا مىگوئيم : با وجود قطع به تحقق شرائط معتبر در خبر مخالف ، چگونه انسان ، ظن پيدا مىكند كه در خبر مخالف ، خللى هست ؟
حجيت خبر ، مشروط به عدم ظن بر خلاف نيست ، مجرد احتمال صدق در حجيت ، كفايت مىكند و دليل حجيت ، شامل آن مىشود به عبارت ديگر : در حجيت خبر ، صدق و كذب واقعى ، ملاك نيست « 1 » بلكه شارع مقدس ، ضوابطى براى حجيت خبر قرار داده كه وقتى آن شرائط ، محقق باشد « 2 » ، به آن خبر عمل مىكنيم چه مطابق با واقع باشد چه نباشد يعنى : عنايتى به مطابقت و عدم مطابقت با واقع نداريم مثلا خبر عادل و قول زراره كه واجد شرائط باشد ، براى ما معتبر است چه ظن پيدا كنيم كه قول زراره ، مطابق با واقع است چه براى ما ظن ، حاصل شود كه مخالف با واقع مىباشد ، اگر كسى ظن شخصى پيدا كند كه قول زراره با واقع ، مخالف است مع ذلك وظيفهء او عمل به قول زراره - و خبر عادل - است .
تذكر : اگر احد الخبرين با شهرت فتوائى « 3 » ، موافق باشد به نظر مصنف نمىتوان به
هامش
( 1 ) - بلكه احتمال صدق ، كافى هست كما اينكه كذب واقعى هم - بدون علم به آن - مضر به حجيت نيست اگر واقعا « صدق » شرط بود ، مىبايست تمام اخبار ، صادق باشد و همچنين اگر احتمال كذب ، مضر بود ، تمام اخبار ظنى از حجيت ، ساقط بود پس معلوم شد كه احتمال صدق در شمول ادلهء حجيت خبر واحد ، نسبت به خبر مخالف ، كافى هست .
( 2 ) - همانطور كه در محل بحث در هر دو خبر ، شرائط حجيت ، محقق است .
( 3 ) - يعنى : مرجح خارجى قسم اول كه شرحش بيان شد .