شرح
قوله : « و الا لم يكن وجه فى حجيته فى تمام الباقى . . . » .
اگر عام در عموم - يعنى : در تمام موضوع له - استعمال نشده بلكه در « باقى » استعمال شده پس در « تمام الباقى » هم ظهور و حجيت ندارد زيرا معناى مجازى آن ، متعدد است ، فرض كنيد مولا فرموده : اكرم العلماء و سپس گفته « لا تكرم زيدا العالم » ، بعد از تخصيص اگر عام در عموم ، استعمال نشده چه دليلى داريد كه عام در غير زيد ، حجت باشد ؟
در عموم كه استعمال نشده ، آيا در تمام افراد ، غير از زيد ، استعمال شده يا اينكه در مرتبهاى پائينتر از آن استعمال شده ؟
به عبارت واضحتر : فرض كنيد هزار عالم وجود دارد و مولا فرموده : « اكرم العلماء » يا « اكرم كل عالم » ، تخصيصى هم يقينا نسبت به زيد ، بيان شده لكن شما يقين نداريد كه نسبت به « ما عدا » و غير از زيد ، تخصيصى وجود ندارد ، مىدانيد عام مذكور كه موضوع له آن فرضا هزار نفر است در هزار عالم ، استعمال نشده اما سؤال ما اين است كه در چه چيز استعمال شده ؟
يك احتمال ، اين است كه در غير از « زيد » استعمال شده باشد ، احتمال ديگر ، اين است كه در غير از « زيد و عمرو » استعمال شده باشد ، احتمال سوم ، اين است كه در غير از « زيد ، بكر و عمرو » استعمال شده باشد و . . . .
خلاصه : تمام مراتب مذكور ، محتمل است و قرينهء معينة المراد هم نداريم لذا مىگوئيم حجيت عام در « تمام الباقى » دليل بر اين است كه عام در « عموم » استعمال شده « 1 » منتها وقتى زيد ، خارج شد ، نسبت به او حجيت ندارد اما در غير زيد - تمام الباقى - حجت است و عام در آنها استعمال شده « 2 » .
هامش
( 1 ) - براى توضيح بيشتر در اين زمينه به ايضاح الكفاية ، جلد سوم ، صفحهء 374 به بعد ، مراجعه نمائيد .
( 2 ) - و الا اگر تخصيص ، قرينه بر اين باشد كه عام در عموم ، استعمال نشده ، خصوصات هم كه متعدد -