شرح
خبرين متعارضين چيست به عبارت ديگر : اگر اصلا اخبار علاجيه نبود و با دو يا چند دليل متعارض ، مواجه شديم ، مقتضاى قاعدهء اولى ، تساقط است يا تخيير ؟
جواب : تعارض دو دليل ، موجب مىشود يكى از آنها بهطور كلى از حجيت ، ساقط شود . فرضا اگر دو روايت متعارض از نظر سند ، قطعى باشند در اين صورت ، علم پيدا مىكنيم در يكى از آنها اصالت الظهور ، مراد نيست يا اصالت الجهت محقق نيست - علم به كذب اصالت الجهت داريم - يعنى يقين داريم يكى از آنها براى بيان حكم واقعى صادر نشده بلكه تقيّة صادر شده پس علم اجمالى به كذب يكى از خبرين داريم و علم اجمالى مذكور ، سبب مىشود يكى از آنها از حجيت ، ساقط شود البته بايد دانست ، آن علم اجمالى ، مانع حجيت دليل ديگر نيست يعنى يكى از آنها قطعا حجت و ديگرى غير حجت است لكن چون آن روايتى را كه علم به كذبش داريم ، معين نيست و عنوان واقعى « 1 » ندارد - يعنى : معلوم بالاجمال ، قابل انطباق بر هريك از آن دو هست - لذا مىگوئيم هر دو روايت در خصوص مؤدايشان از حجيت ، ساقط است مثلا احدهما مىگويد نماز جمعه در عصر غيبت ، حرام و ديگرى مىگويد واجب است و ما علم اجمالى داريم يا يكى از آن دو از معصوم « ع » صادر نشده يا اگر صادر شده براى بيان حكم واقعى نبوده يا اينكه ظهورش مراد نيست در اين صورت ، هر دو خبر در خصوص مؤدايشان از حجيت ، ساقط مىشود يعنى با روايت دال بر وجوب نمىتوان وجوب نماز جمعه را ثابت نمود و با روايت دال بر حرمت نمىتوان حرمت را ثابت كرد .
هامش
( 1 ) - مثلا نمىتوان گفت خبر زراره ، كذب است يا خبر محمد بن مسلم .