تنبيهات بحث مفهوم شرط
مرحوم آخوند در اينجا تنبيهاتى را مطرح كردهاند :
تنبيه اوّل : آيا مراد از انتفاء حكم در مفهوم ، انتفاء شخص حكم است يا انتفاء نوع حكم ؟
ما كه مفهوم را عبارت از « الانتفاء عند الانتفاء » مىدانيم و در معناى آن مىگوييم :
« اگر شرط منتفى شد ، جزاء هم منتفى مىشود » ، آيا مراد از انتفاء جزاء ، انتفاء شخص حكم مذكور در جزاء است يا انتفاء سنخ حكم ؟ مثلًا در قضيّهء شرطيهء « إن جاءك زيد فأكرمه » ، اگر قائل شويم كه با انتفاء شرط ، شخص حكم مورد نظر در جزاء منتفى مىشود ، نتيجهاش اين مىشود كه با انتفاء مجىء زيد ، شخص وجوب اكرام مذكور در جزاء منتفى مىشود ولى منافاتى ندارد كه در صورت عدم تحقّق مجىء زيد ، وجوب اكرام ديگرى - با جعل ديگر - تحقّق داشته باشد . مثل اينكه مولا بگويد : « إن سلّم