واجب تعبّدى عبارت از واجبى است كه در صحت و موافقت امر آن ، قصد قربت معتبر است ، بهگونهاى كه اگر بدون قصد قربت واقع شود ، صحيح نمىباشد . واجب توصّلى عبارت از واجبى است كه قصد قربت ، در ترتب غرض مترتب برآن ، مدخليت ندارد . حضرت امام خمينى رحمه الله مىفرمايد : اينگونه نيست كه هر واجبى كه در آن قصد قربت شرط است را بتوان « عبادت » ناميد . عبادت ، معنايى عرفى و عقلايى و حتى لغوى دارد . عبادت ، به معناى پرستش و نيايش است . در حالى كه ما در شريعت مواردى داريم كه قصد قربت در آنها معتبر است و به هيچ عنوان نمىتوان پرستش را برآن اطلاق كرد . مثلًا زكات و خمس دو واجبى است كه قصد قربت در آنها معتبر است و اگر كسى زكات يا خمس خود را از روى رياء بپردازد ، صحيح نخواهد بود . پرداخت زكات و خمس ، اگرچه به عنوان اطاعت خداوند است ولى پرستش او نيست . اطاعت غير از پرستش است . اطاعت پدر و مادر براى فرزند واجب است . اطاعت پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام براى انسان واجب است ولى اين اطاعت را نمىتوان عبادت ناميد . عبادت ، همان چيزى است كه در آيهء شريفهء ( إيّاك نعبد ) مطرح است و اختصاص به ذات مقدس پروردگار دارد . در ( لا إله إلا اللَّه ) نيز همين معنا وجود دارد ، يعنى هيچ معبودى جز خداوند وجود ندارد . حضرت امام خمينى رحمه الله سپس مىفرمايد : همهء فقهاء و اصوليين معتقدند كه در واجب توصّلى ، قصد قربت اعتبار ندارد ولى اگر كسى آن را به قصد قربت اتيان كرد ، جنبهء عبادت پيدا مىكند . اين مطلب خندهآور است كه اگر كسى لباس خود را به قصد قربت تطهير كند ، بتوان آن را عبادت ناميد . بههمينجهت حضرت امام خمينى رحمه الله به جاى تقسيم واجب به تعبدى و توصلى ، آن را به تقرّبى و توصلى تقسيم كرده و واجب تقرّبى را به تعبدى - مثل صلاة - و غير تعبّدى - مثل زكات - تقسيم مىكردند . ايشان با توجه به مطلب فوق مىفرمايد :
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 441
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٤١